Επτά συμβουλές για όλους όσους δεν χορταίνουν την «Οδύσσεια».

Το αν ο θρυλικός τυφλός ποιητής που γνωρίζουμε ως Όμηρος υπήρξε πράγματι είναι κάτι για το οποίο οι λογοτεχνικοί μελετητές και οι ερευνητές της αρχαιότητας εξακολουθούν να διαφωνούν μέχρι σήμερα. Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι ότι τα δύο έπη που του αποδίδονται, η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια», συγκαταλέγονται στα πρωτότυπα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Αμέτρητες προσαρμογές έχουν προκύψει κατά τη διάρκεια των αιώνων: ο Αισχύλος επεξεργάστηκε τη μοίρα του βασιλιά των Μυκηναίων Αγαμέμνονα στην «Ορέστεια» και ο Σαίξπηρ είπε μια ιστορία αγάπης έξω από τα τείχη της Τροίας στο «Troilus and Cressida». Ο Μοντεβέρντι μετέτρεψε την επιστροφή του Οδυσσέα σε μια από τις πρώτες όπερες που σώθηκαν.

Το γεμάτο αστέρια ριμέικ της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν φέρνει τώρα τον θρύλο πίσω στη μεγάλη οθόνη. Ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον Οδυσσέα, οι βραβευμένες με Όσκαρ Αν Χίθγουεϊ, η Λουπίτα Νιόνγκο και η Σαρλίζ Θερόν πρωταγωνίστησαν μπροστά στην κάμερα ως Πηνελόπη, Έλενα και η νύμφη Καλυψώ. Αν ακόμα δεν έχετε χορτάσει τους θρυλικούς ήρωες αφού πάτε στον κινηματογράφο, μπορείτε να πάρετε νέο υλικό από τους ομηρικούς κόσμους εδώ.

Όλοι γνωρίζουμε τις ιστορίες για τον Τρωικό πόλεμο και τις περιπλανήσεις του Οδυσσέα. Αλλά χέρι στην καρδιά: Ποιος έχει διαβάσει ποτέ την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια» στο αρχικό κείμενο;

Αυτό μερικές φορές μπορεί να πάρει πολύ μεγάλο μήκος: Η «Οδύσσεια» περιλαμβάνει 24 τραγούδια με συνολικά 12.110 στίχους. Γι’ αυτό θα πρέπει να ελέγξετε προσεκτικά πριν ξεκινήσετε ποια από τις πολλές μεταφράσεις στα γερμανικά ταιριάζει καλύτερα στη δική σας αναγνωστική εμπειρία.

Οι λάτρεις των κλασικών στα καλύτερα γερμανικά Goethe θα τα καταφέρουν πιθανώς καλύτερα με τη διάσημη μετάφραση στίχων του Johann Heinrich Voß από το 1781. Διατίθεται μεταξύ άλλων από τις Insel-Verlag και Reclam. Το 1958, ο Wolfgang Schadewaldt μετέφρασε το έπος στα γερμανικά σε απλή πεζογραφία, που εκδόθηκε από τον Rowohlt.

Η πιο πρόσφατη: η παραλλαγή του Ελβετού κλασικού φιλολόγου Kurt Steinmann, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από τη Manesse το 2007 και τώρα είναι διαθέσιμη από την Penguin. Αξίζει επίσης να το δείτε.

Αυτό δεν είναι όμηρος για τις μεγάλες σκηνές μάχης ή τις μαγικές και φανταστικές. Το «Επιστροφή στην Ιθάκη» του Ουμπέρτο ​​Παζολίνι από το 2024 σχεδόν πέρασε απαρατήρητο στον Τύπο, παρά την πολλή δύναμη σταρ στους βασικούς ρόλους: ο Ραλφ Φάινς υποδύεται τον Οδυσσέα, η Ζιλιέτ Μπινός την Πηνελόπη, η οποία παρενοχλείται από τους μνηστήρες.

Ο Οδυσσέας του Φάινς κάθε άλλο παρά ένας λαμπερός επιστρέφων είναι. Η ρόμπα του ζητιάνου δεν είναι, όπως στο πρωτότυπο, μια μεταμφίεση που του είχε τοποθετήσει το χέρι των θεών. Αυτός ο Οδυσσέας είναι ένας άνθρωπος που έχει πληγεί από τον πόλεμο, τα χρόνια στη θάλασσα και τη δική του ντροπή. Η Πηνελόπη έχει φθαρεί από τη συνεχή πίεση των μνηστήρων της και τις διαμαρτυρίες του γιου της Τηλέμαχου.

Ο σκηνοθέτης Παζολίνι αναπτύσσει την ιστορία με ακρίβεια σαν παιχνίδι δωματίου: πολύ έξυπνα παρουσιασμένο κείμενο, καθαρές εικόνες, αλλά λίγη δράση, η οποία μερικές φορές φαίνεται παράταιρη λόγω της εύθραυστης σωματικότητας του Οδυσσέα του Φάινς. Μια κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» για όσους γνωρίζουν περισσότερο τον «Μάκβεθ» παρά τον «Μονομάχο».

Η αντοχή και η υπομονή της έχουν κάνει τη γυναίκα του Οδυσσέα Πηνελόπη πρότυπο συζυγικής πίστης ανά τους αιώνες. Για να σταματήσει τους μνηστήρες που πολιορκούν το παλάτι στην Ιθάκη κατά την απουσία του βασιλιά, περνάει χρόνια υφαίνοντας ένα σάβανο για τον πεθερό της, το οποίο ξετυλίγει επανειλημμένα τη νύχτα.

Η Μάργκαρετ Άτγουντ διαλύει αυτή την εικόνα στη νουβέλα της «Η Πηνελόπη και οι δώδεκα υπηρέτριες». Ο συγγραφέας του “The Handmaid’s Tale” δίνει στη βασίλισσα που περιμένει μια φωνή – και μερικές φορές είναι αρκετά καυστική. Στην εποχή μας, η σκιά της Πηνελόπης, που περνά την αιωνιότητα στον κάτω κόσμο, λέει την πλευρά της ιστορίας.

Παρόλο που αναγνωρίζει την παγκοσμίου φήμης πονηριά του συζύγου της Οδυσσέα, τον περιγράφει επίσης ως έναν εγωπαθή χειραγωγό. Η Πηνελόπη επίσης μερικές φορές παίρνει σκληρά μέτρα κατά της ξαδέρφης της Ελένης, της ευσεβούς νοσοκόμας Ερυκλείας και του γιου της Τηλέμαχου.

Ο μονόλογος της Πηνελόπης διακόπτεται επανειλημμένα από τη χορωδία των δώδεκα υπηρετριών που χρησιμοποιήθηκαν ως κορίτσια απόλαυσης από τους μνηστήρες ερήμην του Οδυσσέα. Μετά την εκδίκησή του με τους άντρες, ο Οδυσσέας τους έβαλε να καθαρίσουν το παλάτι και μετά να τους κρεμάσουν. Με αυτόν τον τρόπο, η Atwood δίνει φωνή στις απαξιωμένες γυναίκες μιας αρχαϊκής-πατριαρχικής κοινωνίας.

Οι θρύλοι των θεών και των ηρώων της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας είναι, μαζί με τη Βίβλο, το πιο σημαντικό εικαστικό πρόγραμμα στην ιστορία της δυτικής τέχνης. Είναι καλό αν μάθετε να περιηγείστε στις εικόνες των μύθων και των θρύλων.

Μια σειρά που το κάνει ιδιαίτερα ξεκάθαρο και με όμορφα κινούμενα σχέδια είναι η σειρά ντοκιμαντέρ Arte «The Great Myths». η γαλλική δημιουργική ομάδα γύρω από τον François Busnel, τον Gilbert Sinoué και τον Sylvain Bergère. Οι ιστορίες τοποθετούνται πάντα στο καλλιτεχνικό ιστορικό τους πλαίσιο.

Μία σεζόν κάθε σειρά είναι αφιερωμένη στην «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια». Αν πάλι θέλετε περισσότερα, οι επόμενες σεζόν ασχολούνται με θεούς και ήρωες της προ-ομηρικής περιόδου και τους σκανδιναβικούς θρύλους.

Στο δέκατο κάντο της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας αναφέρει πώς αυτός και οι άντρες του φτάνουν στο νησί της Αιαίας και συναντούν τη μάγισσα Κίρκη, η οποία πρώτη μεταμορφώνει τους συντρόφους του σε γουρούνια. Σύμφωνα με τον Όμηρο, ο Οδυσσέας την ξεπερνά και περνάει συνολικά έναν χρόνο στο πλευρό της.

Βασισμένη σε αυτό το σύντομο επεισόδιο στο ομηρικό έπος και σε άλλες παραδόσεις γύρω από αυτήν την κόρη του θεού Ήλιου Ήλιου, η Αμερικανίδα κλασικίστρια και συγγραφέας Madeline Miller έγραψε ένα μυθιστόρημα για τη μάγισσα.

Η Κίρκη του Μίλερ είναι ξένος μεταξύ των θεών και των τιτάνων. Η συγγραφέας συνυφαίνει την ιστορία της με ένα who’s who της ελληνικής μυθολογίας: η Κίρκη παρακολουθεί τη θεία τιμωρία του Προμηθέα, είναι η μαία του Μινώταυρου, που, όπως η εκδικητική Μήδεια, είναι απόγονος των αδερφών της. Η συνάντηση με τον Οδυσσέα παίζει φυσικά σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διασκεδαστική αφήγηση της ζωής του. γεννά τον γιο του Τηλέγονο. Συνολικά: ως πορτρέτο μιας δυνατής γυναίκας, κάτι παραπάνω από αξίζει να διαβαστεί.

Η «Οδύσσεια» έχει διασκευαστεί ξανά και ξανά όχι μόνο σε βιβλία και ταινίες, αλλά και μουσικά – και μια παρόμοια μουσική εκδοχή κατέκτησε πρόσφατα τα social media.

Σε εννέα άλμπουμ μεταξύ 2022 και 2024, ο Πορτορικανός τραγουδιστής-τραγουδοποιός Jorge Rivera-Herrans παρουσίασε μια πλήρως συγκροτημένη ποπ μουσική εκδοχή των περιπετειών του Οδυσσέα: από τη φρίκη του Τρωικού Πολέμου μέχρι την επιστροφή στην Ιθάκη.

Τι το ιδιαίτερο: Η Rivera-Herrans υλοποίησε ολόκληρο το έργο μέσω του TikTok. Βρήκε τους τραγουδιστές για τους μεμονωμένους ρόλους στο Διαδίκτυο και μια αφοσιωμένη κοινότητα μερικές φορές ανέβαζε τα μεμονωμένα τραγούδια ως δημιουργικές ταινίες κινουμένων σχεδίων. Ίσως το «Epic: The Musical» να μην είναι η πιο συναρπαστική δραματουργική διασκευή του υλικού, αλλά ως κοινοτικό έργο αξίζει σίγουρα μια ματιά.

Κάθε άλλο παρά μια εμπιστευτική συμβουλή, αλλά αυτή η λίστα απλά δεν θα ήταν πλήρης χωρίς τη θεαματική ταινία του Wolfgang Petersen με σανδάλι «Troy». Το 2004, ο σκηνοθέτης των «Das Boot» και «The Neverending Story» εκπλήρωσε ένα όνειρο ζωής με την κινηματογραφική μεταφορά του «Iliad».

Ο Petersen οργάνωσε τον πόλεμο πριν από την Τροία ως μια βαθιά ανθρώπινη πολιτική ίντριγκα. Απέκλεισε εντελώς τη θεϊκή παρέμβαση από την εκδοχή του για τον πόλεμο της Εποχής του Χαλκού.

Ακόμη και μετά από περισσότερα από 20 χρόνια, το «Troy» εξασφαλίζει μια απολαυστική κινηματογραφική βραδιά χάρη στα συντριπτικά έπιπλα, τα ατμοσφαιρικά κοστούμια και τις στιβαρές ερμηνείες του από τον Peter O’Toole ως King Priam και Eric Bana και τον Saffron Burrows ως Έκτορα και Ανδρομάχη – ακόμα κι αν ο Brad Pitt ως Αχιλλέας χρησιμοποιεί τους μύες του προσώπου του περισσότερο από τους μύες του.