Την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας – Αρμενίας τόνισε ο πρόεδρος της Αρμενίας Βαχάγκν Χατσατουριάν σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Κ» της Καθημερινής. Δέκα χρόνια από την τελευταία επίσκεψη αρχηγού κράτους της Αρμενίας, ο Khachaturyan πραγματοποίησε τριήμερη επίσκεψη στην Αθήνα, κατά την οποία παρουσίασε το όραμά του για τη μετατροπή της χώρας του σε ενεργειακό και εμπορικό κόμβο, σε εκδήλωση στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία.
Σε συνέντευξή του, ώρες μετά την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Μουσείου της Ακρόπολης και του Μουσείου Ιστορίας της Αρμενίας, ο Khachaturyan αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στον εμπορικό δρόμο TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity), ενώ τόνισε ότι πρέπει να συνεχιστεί η εκπαίδευση των Αρμενίων αξιωματικών στις ελληνικές στρατιωτικές σχολές.
Η τελευταία επίσκεψη αρχηγού κράτους Αρμένιου στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το 2016. Πώς εξελίχθηκαν οι διμερείς σχέσεις την τελευταία δεκαετία και ποιοι είναι οι στόχοι της επίσκεψής σας;
Δεν είμαι εγώ που δημιούργησα σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Αρμενίας, αλλά ο λαός μας αποφάσισε ότι αυτή είναι η ιστορία και το πεπρωμένο μας. Σήμερα, έχουμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για ουσιαστικά ζητήματα και να παρουσιάσουμε τους προβληματισμούς μας. Από αυτή την άποψη, οι συναντήσεις πέτυχαν πράγματι. Και φυσικά, αν έρθετε στην Αθήνα, πρέπει να αλληλεπιδράσετε και με τον πολιτισμό που αντιπροσωπεύει η Αθήνα. Μπορεί να σου φαίνεται συνηθισμένο γιατί ζεις εδώ. Αλλά για εμάς είναι κάτι εξαιρετικό και πολύ σημαντικό.
Η κυβέρνησή σας έχει θέσει στρατηγικό στόχο να μετατρέψει την Αρμενία σε περιφερειακό ενεργειακό και διαμετακομιστικό κόμβο, ως μέρος του έργου TRIPP, το οποίο στοχεύει στη διασύνδεση υποδομών και ενεργειακών δικτύων με γειτονικές χώρες. Πώς θα επηρεάσει αυτό τον ρόλο της Αρμενίας στην περιοχή;
Πάντα μας ενδιέφερε ο ενεργειακός τομέας και ο ρόλος της περιοχής μας ως ενεργειακού κόμβου για την Ευρώπη. Δεν είναι μυστικό ότι μέχρι πρόσφατα, αντιμετωπίζαμε ορισμένες προκλήσεις. Πριν από τρία χρόνια, το Αζερμπαϊτζάν παρουσίασε τα σχέδιά του για εξαγωγή πράσινης ενέργειας στην Ευρώπη, χωρίς να συμπεριλάβει την Αρμενία. Θυμάμαι πολύ καλά ότι το 2024, στο «Global Gateway Summit», όπου συζητήθηκαν αυτά τα θέματα, έθεσα στη δήλωσή μου το θέμα της συμμετοχής της Αρμενίας. Και η ηγεσία της ΕΕ το ενέκρινε. [European Commission president Ursula] Ο Von der Leyen είπε συγκεκριμένα: «Πράγματι, πρέπει να υποστηρίξουμε την Αρμενία να συμμετάσχει επίσης». Αυτές είναι πραγματικές ευκαιρίες για εμάς, και το έργο TRIPP προβλέπει ενεργειακή συνεργασία.
Η Αρμενία έχει μεγάλες δυνατότητες για αυτούς τους σκοπούς. Έχουμε πλεόνασμα πράσινης ενέργειας και ψάχνουμε τρόπους να το αξιοποιήσουμε. Έχουμε σχεδόν δεκαπλασιάσει την ηλιακή μας δυναμικότητα, φτάνοντας ήδη το 16% του ενεργειακού μας ισοζυγίου, στόχο που είχαμε θέσει για το 2030, αλλά τον έχουμε ήδη πετύχει.
‘[There] είναι ομάδες ανθρώπων που προτιμούν την ιστορική μνήμη για τη δράση τους. Η μνήμη είναι σημαντική, αλλά αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίζει να είμαστε πραγματιστές»
Οι κυβερνητικές πολιτικές ήταν τόσο ελκυστικές που ο ιδιωτικός τομέας την αγκάλιασε πολύ γρήγορα. Ωστόσο, τώρα αντιμετωπίζουμε μια πρακτική πρόκληση: Το καλοκαίρι, έχουμε όντως ηλιακή ενέργεια, αλλά δεν έχουμε χωρητικότητα αποθήκευσης. Θα πρέπει να περιορίσουμε τη λειτουργία της θερμικής ενέργειας στη χρήση ηλιακής ενέργειας. Ωστόσο, αυτό είναι ένα ζήτημα που μπορεί να επιλυθεί.
Με βάση το δόγμα του Πρωθυπουργού Nikol Pashinyan για την «πραγματική Αρμενία», όπου ο πατριωτισμός και ο ιστορικός συμβολισμός διαχωρίζονται από την έννοια της «ιστορικής Αρμενίας», πώς ορίζετε τη σύγχρονη αρμενική ταυτότητα;
Έχω μιλήσει εν μέρει για αυτό με τον πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Πρόκειται για ομάδες ανθρώπων που προτιμούν την ιστορική μνήμη για τη δράση τους. Και η μνήμη είναι σημαντική. δεν θα ξεχαστεί, κανείς δεν μπορεί να αναγκαστεί να ξεχάσει, αλλά αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίζει να είμαστε πραγματιστές. Η πραγματική ζωή έχει τις δικές της απαιτήσεις. Η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να μας εμποδίζει να επιδιώκουμε την ανάπτυξη και την ευημερία για τις χώρες μας. Το κλειδί είναι να συνδυάσετε τα δύο.
Δεν έχει νόημα να ψάχνεις κάποιον να κατηγορείς ή για προδοσία. Κάθε πολίτης είναι πατριώτης της χώρας του. Προσωπικά δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να κάνω στερεότυπες εκτιμήσεις. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις και διαφορετικές εκτιμήσεις για την κατάσταση. Σημασία έχει η πολιτική ευθύνη. Πριν από οκτώ ή εννέα μήνες, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν, αλλά με διεθνή υποστήριξη, καταφέραμε να προχωρήσουμε.
Τον Αύγουστο του 2025 υπογράφηκε ειρηνευτική συμφωνία 17 άρθρων μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, η οποία προκάλεσε εσωτερικές αντιδράσεις. Πώς διαμορφώνονται οι ισορροπίες στην περιοχή;
Σήμερα, υπάρχει μια πραγματική και ορατή δυνατότητα για διαρκή ειρήνη στην περιοχή. Για περισσότερο από ένα χρόνο, δεν σημειώθηκαν πυροβολισμοί στα σύνορα, αλλά μάλλον ξεκινήσαμε τις συναλλαγές μεταξύ μας και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών συναντώνται στο Μπακού και το Ερεβάν.
Πρόσφατα, αντιπροσωπεία από το Αζερμπαϊτζάν πέρασε τα σύνορα από το τμήμα που έχει οριοθετηθεί και έγινε μεγάλη συγκέντρωση στην Αρμενία. Παρόμοιες πρωτοβουλίες, ακόμη και με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών και νέων ανθρώπων, έχουν προχωρήσει ομαλά και χωρίς προβλήματα. Αυτά είναι απτά σημάδια προόδου.
Δεν λέω ότι πρέπει να χαλαρώσουμε, και έχουμε ακόμα εσωτερικά ανθρώπους που είναι απαισιόδοξοι και έχουν άλλες απόψεις και προοπτικές για το μέλλον της χώρας. Το σημαντικό όμως είναι ότι όλα γίνονται ανοιχτά και δημόσια. Δεν υπάρχει μυστικότητα. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, αλλά οι διαδικασίες είναι διαφανείς.
Στις 14 Ιανουαρίου, ο Αρμένιος υπουργός Εξωτερικών και ο Αμερικανός ομόλογός του υπέγραψαν το πλαίσιο για την εφαρμογή του σχεδίου TRIPP. Επίσης, τον Ιανουάριο, εκδόσαμε κρατικά ομόλογα αξίας 50 δισεκατομμυρίων δραμάτων Αρμενίας, περίπου 120 εκατομμύρια δολάρια. Η ζήτηση ήταν τριπλάσια, φτάνοντας τα 150 δισ. δραχμές. Το τελικό επιτόκιο διαμορφώθηκε στο 8,06%. Η απάντηση είναι ότι για την οικονομία, η πολιτική σταθερότητα είναι πολύ σημαντική, καθώς και η εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση.
Πώς επηρεάζουν οι εξελίξεις στον πόλεμο στην Ουκρανία τη στρατηγική και την ασφάλεια της Αρμενίας, δεδομένου ότι βλέπουμε μια στροφή στη χώρα σας προς την ΕΕ και τις ΗΠΑ;
Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, μας επηρεάζει άμεσα. Στην Ουκρανία ζουν περίπου 500.000 Αρμένιοι και στη Ρωσία σχεδόν 2 εκατομμύρια. Σήμερα, δυστυχώς, βρίσκονται σε αντίπαλες πλευρές. Δεν λέγεται συχνά δημόσια, αλλά είναι ένας πόνος που όλοι νιώθουμε.
Γι’ αυτό δεν παίρνουμε θέση και επιμένουμε στην ειρηνική επίλυση του ζητήματος. Ταυτόχρονα, υπάρχει ένα άλλο σημαντικό πράγμα που πρέπει να συζητηθεί. Καταλήξαμε σε συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν για ένα πολύ σημαντικό σημείο, το οποίο η αρμενική πλευρά απέφυγε να θίξει. Αναγνωρίσαμε ο ένας την εδαφική ακεραιότητα του άλλου.
Πιστεύω ότι χρειάζεται μια κοινή βάση για την επίλυση διαφορών στον μετασοβιετικό χώρο. Διαφορετικά, κάθε κράτος θα μπορούσε να εγείρει αξιώσεις εναντίον άλλων. Οι χώρες της Βαλτικής, για παράδειγμα, επέλεξαν να ενεργήσουν βάσει σαφών αρχών, εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχουν εγγυηθεί την ασφάλεια. Αυτή είναι η κατεύθυνση που πρέπει να μας καθοδηγήσει. Όλοι προσβλέπουμε στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, εξέλιξη που θα είναι καθοριστική. Και όταν μεσολαβούμε ή εκφράζουμε απόψεις θα πρέπει να είναι κανείς εξαιρετικά προσεκτικός. Η βασική αρχή θα είναι μία: Μην κάνετε κακό.
Κατά την επίσκεψή σας στην Αθήνα συναντηθήκατε με εκπροσώπους της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας. Σε ποιους τομείς βλέπετε περιθώρια περαιτέρω εμβάθυνσης της ελληνοαρμενικής συνεργασίας;
Σε όλους τους τομείς: πολιτική, οικονομία, πολιτισμός, επιστήμη, τουρισμός. Η Αρμενία έχει αλλάξει. Οι πολιτικοί στόχοι της χώρας μας έχουν πλέον νέο πλαίσιο. Επομένως, τώρα είμαστε έτοιμοι να αναβαθμίσουμε τις σχέσεις μας με την Ελλάδα σε μια στρατηγική εταιρική σχέση.
‘Κατά τη διάρκεια της συνάντησης [in Athens] μια νεαρή γυναίκα με ρώτησε τι μπορούσε να κάνει για την Αρμενία. Απάντησα απλά: “Αγοράστε ένα εισιτήριο και ελάτε να μας επισκεφτείτε”
Στον οικονομικό τομέα, έχουμε ήδη σημαντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και τη Nvidia. Υλοποιούμε ένα έργο για τη δημιουργία κέντρου τεχνητής νοημοσύνης. Μέχρι πρότινος μιλούσαμε για επενδύσεις 500 εκατομμυρίων δολαρίων. Τώρα μιλάμε για δισεκατομμύρια. Πρόκειται για μια εξέλιξη που απαιτεί σοβαρή προετοιμασία και ικανότητα απορρόφησης, αλλά δημιουργεί επίσης ευκαιρίες, μεταξύ άλλων για μεγάλες εταιρείες.
Το πιο σημαντικό είναι ότι έχουμε ήδη λάβει άδεια από τις ΗΠΑ για εισαγωγή τσιπ Nvidia και πολλές εταιρείες μπορούν να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις. Η εμπορική δραστηριότητα γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Επιπλέον, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός είναι επίσης βασικοί πυλώνες. Επισκεφθήκαμε το Μουσείο της Ακρόπολης, όπου υπογράφηκε μνημόνιο συνεργασίας με το Ιστορικό Μουσείο της Δημοκρατίας της Αρμενίας για τη διεξαγωγή εκθέσεων. Το ίδιο ισχύει και για τον τομέα της εκπαίδευσης.
Μετά την υπογραφή του Προγράμματος Στρατιωτικής Συνεργασίας Ελλάδας-Αρμενίας για το 2026, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κοινή εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, πιστεύετε ότι οι δύο χώρες μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω την αμυντική τους συνεργασία;
Μετά την επίσκεψη του JD Vance στην Αρμενία, όπου παρουσίασε ένα σούπερ νέο, σύγχρονο drone, κάτι που μέχρι πριν λίγους μήνες δεν ήταν προσβάσιμο σε εμάς, οι δυνατότητες έχουν διευρυνθεί. Υπάρχουν πλέον προοπτικές σε υψηλές τεχνολογίες για την άμυνα, αλλά και ικανότητα για τον τομέα του διαστήματος. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι έχουμε παράδοση και εμπειρία στην άμυνα. Και ας μην ξεχνάμε ότι πολλοί αξιωματικοί μας έχουν εκπαιδευτεί στην Ελλάδα. Είναι μια συνεχής διαδικασία. Και οι απόφοιτοι που αποφοίτησαν από την Ελλάδα είναι πολύ σεβαστοί στον στρατό μας. Επομένως, πρέπει να το συνεχίσουμε.
Το πρόγραμμά σας περιελάμβανε επίσης συνάντηση με την αρμενική κοινότητα στην Ελλάδα. Ποιο ρόλο αποδίδετε στην αρμενική διασπορά στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και ποιο μήνυμα θα θέλατε να μεταφέρετε στη νεότερη γενιά Αρμενίων που ζουν στην Ελλάδα που δεν έχουν επισκεφθεί την Αρμενία;
Είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι που πραγματοποιούνται πλέον καθημερινές απευθείας πτήσεις μεταξύ Αθήνας και Ερεβάν, που διαρκούν μόλις τρεις ώρες. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, μια νεαρή γυναίκα με ρώτησε τι μπορούσε να κάνει για την Αρμενία. Απάντησα απλά: Αγοράστε ένα εισιτήριο και ελάτε να μας επισκεφτείτε. Έχουμε κάνει επίσης ειδικές συμφωνίες σχετικά με τις βίζες. Και αυτό επιτρέπει στους ανθρώπους από την Αρμενία να πάνε και να ταξιδέψουν στον κόσμο, και επίσης επιτρέπει στους ανθρώπους να επισκεφθούν την Αρμενία.
Η συνάντηση με την κοινότητα ήταν πολύ σημαντική. Υπήρχαν προσδοκίες και ερωτήματα, κυρίως για την εσωτερική πολιτική κατάσταση, τα σύνορα και τις σχέσεις μας με τους γείτονές μας, ιδιαίτερα με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.
