Ισπανία – Αλγερία: συμφιλίωση;

Μια σχέση που ενισχύεται από γεωπολιτικούς περιορισμούς

Την άνοιξη του 2026, οι σχέσεις μεταξύ Ισπανίας και Αλγερίας γνώρισαν μεγάλη κλίση μετά από περίπου τρία χρόνια έντονων διπλωματικών εντάσεων. Αυτή η επανάληψη του διαλόγου δεν είναι μια απλή επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά λαμβάνει χώρα σε ένα βαθιά υποβαθμισμένο διεθνές πλαίσιο, που χαρακτηρίζεται από μια ταχεία ανασύνθεση οικονομικών δεδομένων και δεδομένων ασφαλείας. Ο ανοιχτός πόλεμος που περιλαμβάνει το Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και το Ισραήλ έχει διαταράξει τις παγκόσμιες ροές ενέργειας και έχει θέσει τη Δυτική Μεσόγειο στο επίκεντρο στρατηγικών ζητημάτων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Μαδρίτη και το Αλγέρι εμφανίζονται πλέον να συνδέονται με μια ρεαλιστική αλληλεξάρτηση, καθώς η Ισπανία χρειάζεται αλγερινό φυσικό αέριο για να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό της, ενώ η Αλγερία επιδιώκει να εδραιώσει τις ευρωπαϊκές αγορές της και να προσελκύσει τεχνολογικές επενδύσεις. Αυτή η σύγκλιση συμφερόντων έδωσε τη δυνατότητα να γυρίσουμε σελίδα σε μια διμερή κρίση εξαιρετικού μεγέθους.

Μια μακρά ιστορία που χαρακτηρίζεται από διασταυρούμενες κληρονομιές

Οι ισπανοαλγερινές σχέσεις αποτελούν μέρος ενός μοναδικού ιστορικού βάθους. Μεταξύ 1505 και 1792, η Ισπανία έλεγχε πολλά σημαντικά σημεία στην Ορανία, κυρίως το Mers el-Kébir και το Oran (μια πόλη που μετατράπηκε σε έναν διαρκή χριστιανικό θύλακα στην ακτή του Μαγκρέμπ). Αυτή η παρουσία, που διαρκεί σχεδόν τρεις αιώνες, δεν περιορίζεται στη στρατιωτική κυριαρχία, γιατί δομεί δυναμικά τις ανθρώπινες και πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ των δύο ακτών της Μεσογείου.

Η κατάληψη του Οράν το 1509 από τα ισπανικά στρατεύματα του καρδινάλιου Francisco Jiménez de Cisneros εγκαινίασε μια περίοδο έντονης οχύρωσης με την κατασκευή ενός αμυντικού δικτύου που περιλαμβάνει τα οχυρά του Sainte-Croix ή Saint-Grégoire. Παρά την ανακατάκτηση της Αλγερίας το 1792, που διευκολύνθηκε από έναν καταστροφικό σεισμό το 1790, οι δεσμοί δεν διακόπηκαν ποτέ εντελώς. Έτσι, τον 19ο αιώνα, η εγκατάσταση χιλιάδων Ισπανών μεταναστών στη Δυτική Αλγερία βοήθησε στη δημιουργία μακροχρόνιων ανθρώπινων σχέσεων (ακόμη αντιληπτές σήμερα) οι οποίες στη συνέχεια διαπέρασαν την κοινότητα Pied-Noire στη Γαλλία.

2022-2024: η εποχή των διαφωνιών

Σε πιο πρόσφατους χρόνους, η ισορροπία των σχέσεων μεταξύ Μαδρίτης, Αλγέρι και Ραμπάτ εξερράγη τον Μάρτιο του 2022, όταν η ισπανική κυβέρνηση του σοσιαλιστή Pedro Sánchez υποστήριξε το σχέδιο αυτονομίας του Μαρόκου για τη Δυτική Σαχάρα. Αυτή η απόφαση προκαλεί την άμεση αντίδραση της Αλγερίας, η οποία υποστηρίζει την ανεξαρτησία της Σαχράουι που ενσαρκώνει το Μέτωπο Polisario: ανάκληση του πρέσβη που εδρεύει στη Μαδρίτη, αναστολή της συνθήκης φιλίας που υπογράφηκε το 2002 και καθιέρωση ενός οιονεί εμπορικού αποκλεισμού.

Οι οικονομικές συνέπειες αυτής της απόφασης είναι θεαματικές.

Οι ισπανικές εξαγωγές στην Αλγερία ανέρχονται από 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019 σε μόλις 332 εκατομμύρια ευρώ το 2023

Σχεδόν 9.000 ισπανικές εταιρείες επηρεάζονται, ιδιαίτερα στους τομείς της κεραμικής και των αγροδιατροφικών προϊόντων. Μόνο το φυσικό αέριο ξεφεύγει από αυτή τη λογική αντιπαράθεσης, δεδομένου ότι το Αλγέρι διατηρεί τις παραδόσεις του στην Ισπανία μέσω του αγωγού φυσικού αερίου Medgaz (που καταλήγει στην Αλμερία) προκειμένου να διατηρήσει την αξιοπιστία του ως αξιόπιστου προμηθευτή ενέργειας.

Αμερικανική μεσολάβηση και επιστροφή του διαλόγου το 2026

Η διμερής απόψυξη λαμβάνει χώρα στις αρχές του 2026 υπό την αποφασιστική ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Στις 8 Φεβρουαρίου, μια συνάντηση που διοργανώθηκε στη Μαδρίτη κατέληξε σε έναν οδικό χάρτη 40 σελίδων για τη Δυτική Σαχάρα. Αυτό το έγγραφο προβλέπει περιφερειακή αυτονομία υπό την εποπτεία της μαροκινής κυριαρχίας, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών θεσμών, του δικού της φορολογικού συστήματος και ενός ολοκληρωμένου οργανισμού ασφάλειας.

Κάτω από διπλωματικές και στρατηγικές πιέσεις, η Αλγερία αποδέχεται αυτό το πλαίσιο, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για ομαλοποίηση στην περιοχή. Στις 28 Μαρτίου 2026 επανενεργοποιήθηκε επίσημα η ισπανοαλγερινή συνθήκη φιλίας. Αυτή η σειρά σηματοδοτεί μια σημαντική καμπή, καθώς το Αλγέρι ευνοεί τώρα την περιφερειακή σταθερότητα και την οικονομική συνεργασία, παρά την ιστορικά ευνοϊκή θέση για το Μέτωπο Polisario.

Το φυσικό αέριο στην καρδιά της νέας συμμαχίας

Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση του 2026, μετά τους βομβαρδισμούς στο Ιράν, παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο σε αυτή την προσέγγιση. Η απόφραξη του Στενού του Ορμούζ ουσιαστικά παραλύει σχεδόν το 17% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Στο πλαίσιο αυτό, η Αλγερία ξεχωρίζει ως βασικός εταίρος, αφού ήδη προμηθεύει το 42,5% του φυσικού αερίου που καταναλώνεται στην Ισπανία. Συμφωνεί μάλιστα να αυξήσει τις ροές από τον αγωγό φυσικού αερίου Medgaz από 10% σε 12,5%.

Ασφάλεια και μετανάστευση: ενισχυμένη συνεργασία

Ωστόσο, πέρα ​​από την ενέργεια, η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας αποτελεί βασικό πυλώνα της προσέγγισης μεταξύ Μαδρίτης και Αλγερίου. Η Αλγερία είναι στην πραγματικότητα ένας κρίσιμος εταίρος της Μαδρίτης στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας της Σαχελίας και, το 2025, ο στρατός της εξουδετερώνει 35 τρομοκράτες και συλλαμβάνει περισσότερα από 220 άτομα που συνδέονται με δίκτυα υποστήριξης τζιχαντιστών που προκαλούν ανησυχία στα Πυρηναία.

Στο μεταναστευτικό μέτωπο, ωστόσο, η κατάσταση παραμένει ανησυχητική.

Περισσότεροι από 3.000 μετανάστες θα χάσουν τη ζωή τους το 2025 προσπαθώντας να φτάσουν στην Ισπανία από την Αφρική

Εάν οι αφίξεις στις Καναρίους Νήσους (από το Μαρόκο, τη Μαυριτανία και τη Σενεγάλη) μειωθούν κατά 42%, η διαδρομή της Δυτικής Μεσογείου παραμένει ενεργή, ιδιαίτερα από τις ακτές της Αλγερίας. Η απόβαση πολλών λαθρομεταναστών στην Ανδαλουσία και τις Βαλεαρίδες Νήσους μπορεί να το μαρτυρήσει αυτό.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Αλγέρι ξεκινά μια πρωτοβουλία τον Ιανουάριο του 2026, η οποία στοχεύει στην εξομάλυνση στη νομοθεσία του την κατάσταση των παράνομων μεταναστών του στην Ευρώπη και στην ενθάρρυνση της οικειοθελούς επιστροφής τους στην Αλγερία. Αυτό το άνευ προηγουμένου μέτρο αναγνωρίζει σιωπηρά την ύπαρξη πολιτικών κινήτρων στις αποχωρήσεις ενώ ρυθμίζει αυστηρά τις συνθήκες επανένταξης.

Οικονομική ανάκαμψη υπό προϋποθέσεις

Η άρση των διμερών εμπορικών περιορισμών στα τέλη του 2024 θα επιτρέψει σε κάθε περίπτωση την ταχεία επανέναρξη του εμπορίου. Το 2025, οι ισπανικές εξαγωγές προς την Αλγερία θα αυξηθούν κατά 162%, φτάνοντας σχεδόν τα 900 εκατομμύρια ευρώ το πρώτο εξάμηνο. Ως εκ τούτου, η Αλγερία γίνεται και πάλι μια βασική αγορά για τις ισπανικές εταιρείες, ιδίως στον τομέα των κεραμικών. Ο συνολικός όγκος συναλλαγών θα μπορούσε να υπερβεί τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2026.

Ωστόσο, το Αλγέρι επιδιώκει τώρα να επιβάλει μια λογική μετακίνησης της αγοράς και οι ισπανικές εξαγωγές επικεντρώνονται πλέον περισσότερο στον βιομηχανικό εξοπλισμό και τα ημικατεργασμένα προϊόντα, όλα στο πλαίσιο μιας στρατηγικής τοπικής ανάπτυξης.

Αφαλάτωση και υδρογόνο: νέοι βιομηχανικοί ορίζοντες

Ένας από τους κύριους άξονες της ισπανοαλγερινής οικονομικής συνεργασίας σήμερα αφορά τις υποδομές νερού και ενέργειας. Η Αλγερία έχει ουσιαστικά ξεκινήσει ένα πρόγραμμα αφαλάτωσης δισεκατομμυρίων δολαρίων για να εξασφαλίσει τους υδάτινους πόρους της, με στόχο τα 4 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα που προορίζονται για τη γεωργία. Η ισπανική εμπειρογνωμοσύνη κινητοποιείται σε αυτό το πλαίσιο προκειμένου να ενσωματωθούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε αυτές τις εγκαταστάσεις.

Ταυτόχρονα, τα δύο έθνη διερευνούν τις δυνατότητες του πράσινου υδρογόνου με σκοπό την ενεργειακή μετάβαση και την εξαγωγή στην Ευρώπη. Αυτή η τεχνολογική συνεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει διαρκή πυλώνα της συνεργασίας τους.

Μια εύθραυστη τυποποίηση υπό στενή παρακολούθηση

Ωστόσο, παρά την πρόοδο αυτή, η ισορροπία παραμένει επισφαλής. Το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας παραμένει μια λανθάνουσα πηγή διαφωνιών και οποιαδήποτε αμφισβήτηση του οδικού χάρτη του 2026 θα μπορούσε να αναζωογονήσει εμπόδια στο εμπόριο.

Ομοίως, η ενεργειακή εξάρτηση της Ισπανίας από την Αλγερία αποτελεί στρατηγική ευπάθεια, ιδιαίτερα σε περίπτωση αυξημένης αμερικανικής πίεσης ή αναδιάρθρωσης των συμμαχιών στη Μέση Ανατολή. Τέλος, η αξιοπιστία της αλγερινής πρωτοβουλίας για τη μετανάστευση θα είναι καθοριστική για τη σταθερότητα της εταιρικής σχέσης, ιδίως όσον αφορά τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σε τελική ανάλυση, ο άξονας Μαδρίτης-Αλγέρι ενσαρκώνει μια μορφή γεωπολιτικού ρεαλισμού ειδικά για τον σύγχρονο κόσμο, καθώς είναι μια εταιρική σχέση που βασίζεται λιγότερο σε πολιτικές συγγένειες παρά σε ζωτικές επιταγές. Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, αυτή η σχέση θα μπορούσε να γίνει πυλώνας ενεργειακής και στρατηγικής ασφάλειας στη Δυτική Μεσόγειο… με την προϋπόθεση ότι θα αντισταθεί στις εντάσεις που συνεχίζουν να την επηρεάζουν.