Ακολουθήστε μας στο Google
«Ένα κάλεσμα για μάχη» του Αϊτινού Frankétienne μπορεί τώρα να ανακαλυφθεί στα γερμανικά. Μια σπουδαία πράξη, μια τρομερή αναγνωστική περιπέτεια.
Ο εκδοτικός οίκος Litradukt, που ειδικεύεται στη λογοτεχνία της Αϊτής, έχει καταπιαστεί με θάρρος ένα από τα πιο δύσκολα βασικά έργα της λογοτεχνίας της Καραϊβικής. Η μετάφραση του Richard Steurer-Boulard καθιστά το πρώτο μυθιστόρημα γραμμένο στα κρεολικά της Αϊτής διαθέσιμο στα γερμανικά με τον τίτλο “An Invitation to Fight”.
Το κείμενο του συγγραφέα Frankétienne, το οποίο δημοσιεύτηκε με τον τίτλο «Dezafi» στο Πορτ-ο-Πρενς το 1975 και αργότερα έλαβε μεγάλη ακαδημαϊκή προσοχή, είναι βαθιά ριζωμένο στη λαϊκή κουλτούρα της Αϊτής. Για πρώτη φορά γράφτηκε ένα λογοτεχνικό έργο στη γλώσσα του λαού και η γλώσσα, που προηγουμένως ήταν γνωστή μόνο προφορικά, εξελίχθηκε ενεργά σε γραπτή γλώσσα.
Η επαναστατική πράξη του Frankétienne είχε προετοιμαστεί από το κίνημα των ιθαγενών. Σε αντίσταση στην κατοχή της Αϊτής από τις ΗΠΑ (1914-1934), συγγραφείς όπως ο Jacques Roumain και ο Emile Roumer ίδρυσαν το περιοδικό «La Revue Indigniè» το 1927 και δημοσίευσαν ποίηση γραμμένη στα κρεολικά. Η κρεολική, που αναπτύχθηκε από σκλάβους στην αποικιακή περίοδο, έγινε ανεξάρτητη γλώσσα στην Αϊτή για πρώτη φορά εκτιμήθηκαν και αναπτύχθηκε ένα σύστημα γραφής τους. Έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας όπως τα σονέτα του Σαίξπηρ και η «Θεία Κωμωδία» του Δάντη άρχισαν να μεταφράζονται στα κρεολικά.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, ο Frankétienne ανέπτυξε το δημιουργικό του έργο και συνέδεσε το περιεχόμενό του στενά με τους μη ελιτιστικούς πολιτιστικούς τρόπους σκέψης του λαού της Αϊτής. Έχει συνυφάσει στο έργο του τους θρησκευτικούς νόμους της Βοντού, τη ζωντανή, μεταβαλλόμενη γλώσσα του δρόμου και τη λογοτεχνική γνώση μιας μορφωμένης ελίτ εκπαιδευμένης στα γαλλικά και στα αγγλικά. Με αυτόν τον τρόπο συνέβαλε στην ανάπτυξη της προφορικής γλωσσικής παράδοσης σε γραπτή εθνική γλώσσα που αναγνωρίστηκε ως επίσημη γλώσσα παράλληλα με τα γαλλικά από το 1987 και μετά.
Αποφεύγει τον όρο «κρεολικό».
Ο Frankétienne, ο οποίος πέθανε στο Πορτ-ο-Πρενς το 2025 σε ηλικία 88 ετών, αντιπροσώπευε επιθετικά την αξίωση για την επίτευξη γλωσσικής αυτονομίας. Έγραψε «Αϊτινά», είπε, και απέφυγε να μιλήσει για την «Αϊτική κρεολική» ως παραλλαγή των κρεολικών γλωσσών που μιλούνταν στις πρώην γαλλικές αποικίες. Αυτός ο αγώνας για μια ισότιμη, παγκόσμια λογοτεχνία που συνδέεται με τα γαλλικά έχει οδηγήσει σε ένα παγκόσμιο κίνημα. Το 2007, 44 συγγραφείς σε ένα μανιφέστο που δημοσιεύτηκε στη «Le Monde» ζήτησαν επίσης την εγκατάλειψη του μετααποικιακού όρου «Francophonie» και την αναγνώριση ενός «littérature-monde en français».
Η πολιτιστική ανεξαρτησία αντανακλάται επίσης στο καλλιτεχνικά πολύπλοκο έργο του Frankétienne. Δημιούργησε εκατοντάδες πίνακες, έγραψε περίπου εβδομήντα ποιήματα, θεατρικά έργα και μυθιστορήματα και θεωρήθηκε συνιδρυτής μιας νέας λογοτεχνικής και φιλοσοφικής σχολής σκέψης, του σπιραλισμού. Αυτό δεν κατανοεί τις χρονικές διαδικασίες ως γραμμικές ή κυκλικές, αλλά ως μια σπειροειδή κίνηση, που συνδέει τη ζωή με το χάος.
Αυτή η σκέψη διαμορφώνει επίσης το ύφος της γραφής του Frankétienne. Όποιος προσπαθεί να περιγράψει την πλοκή των μυθιστορημάτων του σε μια λογική, γραμμικά κατανοητή σύνοψη, διατρέχει τον κίνδυνο να κάνει τη συγκεκριμένη φύση του έργου, τη δυναμική του, που προορίζεται ως σπείρα, αγνώριστη. Δεν είναι λοιπόν εύκολο και με αυτή την έννοια θαρραλέο να εκδοθεί ένα τόσο αυτόνομο έργο σε γερμανόφωνο πλαίσιο.
Το βιβλίο
Frankétienne: Πρόσκληση για αγώνα. Μυθιστόρημα. Διαφήμιση. Francis εναντίον Richard Steurer-Boulard. Litraduct 2026.
223 S., 18,50 Ευρώ.
Ωστόσο, η λεπτή γλωσσική μετάφραση του Richard Steurer-Boulard, ο οποίος μετέφρασε έργα Γάλλων φιλοσόφων όπως ο Alain Badiou και ο Jacques Rancière, καθιστά δυνατή την αίσθηση της εκρηκτικής εκφραστικότητας του Frankétienne ακόμη και χωρίς γνώση του περιβάλλοντος της Καραϊβικής. Είναι σημαντικό να ξεφύγουμε από τη συνηθισμένη λογική αιτίας-αποτελέσματος και να αγκαλιάσουμε τη δυνατότητα μαγικών, σουρεαλιστικών ή ακόμα και ρευστών, διαρκώς μεταβαλλόμενων διαδικασιών.
Το 1979, ο Frankétienne έγραψε μια επεξεργασμένη έκδοση του πρώτου κρεολικού κειμένου στα γαλλικά και πρόσθεσε ένα γλωσσάρι. Αυτή η έκδοση δημοσιεύτηκε το 2010 από τον εκδοτικό οίκο Vents d’ailleurs με τον τίτλο “Les affres d’un défi” και αποτελεί τη βάση για αυτήν τη γερμανόφωνη έκδοση.
Το μυθιστόρημα, που γράφτηκε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας Duvalier, ξεκινά σε μια παλιά αυλή, στη μέση ενός κουβάρι από κλαδιά δέντρων. Η ιστορία επιστρέφει ξανά και ξανά σε αυτό το απομακρυσμένο μέρος στο χωριό Bois-Neuf της Αϊτής, όπου οι άνθρωποι καταπιέζονται από έναν σκληρό μάγο και ένας στρατός ζόμπι κάνει δουλειά πεδίου. Στην απομακρυσμένη πίσω αυλή, βράζει ένα καζάνι με ζεστό νερό στο οποίο διαλύεται αλάτι – αλάτι που έχει τη δύναμη να απελευθερώσει τα ζόμπι από τη θανατηφόρα απάθειά τους.
Σαν σε μια σφαιρική, αισθησιακή ηχητική εικόνα, ο Frankétienne περιγράφει την πίεση κάτω από την οποία οι άνθρωποι και τα ζόμπι φυτρώνουν μέχρι που η κόρη του μάγου ερωτεύεται το ζόμπι Clodonis και πυροδοτεί μια απροσδόκητη δυναμική.
Η ιστορία αφηγείται από τα ενδότερα μέρη αυτών των μαγικών σωμάτων. με αισθησιακή ενέργεια νιώθεις ζέστη και αιώνια κακουχία, αλλά και αγάπη και -όχι μόνο στον τομέα της κοκορομαχίας- υπαρξιακούς θανάτους.
