Η Ελλάδα έχει εισαγάγει έναν νέο νόμο που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση της πλαστογραφίας και την πρόληψη ζημιών σε έργα τέχνης και συλλεκτικά αντικείμενα.
Όπως πολλές χώρες, η Ελλάδα προηγουμένως βασιζόταν στους ευρύτερους νόμους της κατά της πλαστογραφίας για την αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με την τέχνη. Ωστόσο, το νέο νομοσχέδιο (αρ. 5271/2026), που εισήχθη τον Ιανουάριο, στοχεύει άμεσα το θέμα, με στόχο την καταπολέμηση της «κατασκευής και διακίνησης» απομιμήσεων.
Ο νόμος προτείνει τη σύσταση ανεξάρτητου Τμήματος Έργων Τέχνης εντός του υπουργείου Πολιτισμού και τη δημιουργία μητρώου ειδικών εκτιμητών τέχνης. Ενσωματώνονται επίσης μέτρα για την αποφυγή ζημιών στην τέχνη, καθώς και ειδικές διατάξεις για την προστασία «κινηματογράφους ιστορικής σημασίας».
Η νέα νομοθεσία προσφέρει μια σαφέστερη περιγραφή των ποινών για εγκλήματα κατά των πολιτιστικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένης της φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών και του προστίμου τουλάχιστον 5.000 €. Αυτό ανέρχεται σε πιθανή φυλάκιση δέκα ετών και πρόστιμα μεταξύ 10.000 € και 300.000 € για πιο σοβαρές υποθέσεις. Προβλέπει επίσης την καταστροφή έργων που προσδιορίζονται ως πλαστά.
«Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε συγκεκριμένη νομοθεσία για την αντιμετώπιση της πλαστογραφίας έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων», λέει η Αλίκη Τσιρλιάγκου, ιδρύτρια και διευθύντρια της ArtSpark Consultants με έδρα την Αθήνα. «Αντίθετα, αυτές οι υποθέσεις ενέπιπταν στις «πιο ήπιες» γενικές διατάξεις του ποινικού κώδικα σχετικά με την απάτη και την πλαστογραφία, οι οποίες απαιτούσαν απόδειξη οικονομικής συναλλαγής για να διαπιστωθεί αδίκημα. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, οι αρχές αρκούν μόνο να αποδείξουν την κατασκευή ή τροποποίηση πλαστών έργων τέχνης, καθώς και τη διανομή με την κατοχή.
Τσιρλιάγκου προσθέτει: «Αυτό, σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση των πωλήσεων που παρατηρείται στις μέρες μας, καθώς και την ταχεία ανάπτυξη των διαδικτυακών συναλλαγών τέχνης και την περιορισμένη ρύθμιση ορισμένων πλατφορμών, οδήγησαν σε αύξηση των περιστατικών».
Εμπορία ανθρώπων και βανδαλισμοί
Η κίνηση ακολουθεί πολυετείς συζητήσεις σχετικά με τη διάδοση πλαστών έργων στην αγορά τέχνης της χώρας, με αξιοσημείωτες περιπτώσεις όπως οι συλλήψεις 13 ατόμων που εμπλέκονται σε κύκλωμα πλαστογραφίας και διακίνησης αρχαιοτήτων το 2025 στην Αθήνα και η κατάσχεση περισσότερων από 120 πλαστών έργων Ελλήνων ζωγράφων το 2024 προγραμματίζεται να πουληθεί σε διαδικτυακό οίκο δημοπρασιών. Οι βανδαλισμοί ήταν επίσης στην επικαιρότητα, χάρη στην περσινή επίθεση σε έργο του Χριστόφορου Κατσαδιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας, από τον βουλευτή Νικόλαο Παπαδόπουλο.
Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε ειδική νομοθεσία για την αντιμετώπιση της πλαστογραφίας έργων τέχνης
Αλίκη Τσιρλιάγκου, σύμβουλος τέχνης
Ορισμένα έχουν κρατήσεις. «Το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη εκτεταμένες αρμοδιότητες διαχείρισης μουσείων, αρχαιολογικής κληρονομιάς και πολιτιστικών ιδρυμάτων σε μια χώρα με εξαιρετικά πλούσιο πολιτιστικό τοπίο», λέει ο Αχιλλέας Τσαντίλης, πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εμπειρογνωμόνων Τέχνης. «Για τον λόγο αυτό, δεν είμαι βέβαιος ότι το υπουργείο είναι σε θέση να υποστηρίξει έναν τόσο εξειδικευμένο μηχανισμό πιστοποίησης ταυτότητας μέσω των εσωτερικών του εμπειρογνωμόνων.» Προσθέτει ότι «δεν ζητήθηκε η γνώμη κοινωνικών εταίρων όπως ο σύλλογός μας πριν από την ψήφιση του νόμου από το Ελληνικό Κοινοβούλιο» και ότι ο προϋπάρχων μηχανισμός που έχει οριστεί από το δικαστήριο και το κατάλληλο σύστημα γνωμοδότησης εμπειρογνωμόνων παραμένει το κατάλληλο σύστημα της απόδοσης, της αποτίμησης και των αμφισβητήσεων όταν πρόκειται για έργα τέχνης.
Η απόφαση να δημιουργηθεί νομοθεσία ειδικά για την πολιτιστική κληρονομιά, αντί να επιβληθεί ευρύτερη νομοθεσία, έχει προηγούμενο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα τελευταία χρόνια ήταν η περσινή εισαγωγή του κανονισμού της ΕΕ για την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών για την αντιμετώπιση της εμπορίας αρχαιοτήτων, ο οποίος έτυχε ανάμεικτης ανταπόκρισης στο εμπόριο.
«Οι ειδικοί νόμοι που αφορούν θέματα τέχνης και πολιτιστικής κληρονομιάς είναι σημαντικοί», λέει η Leila Amineddoleh, συνεργάτης και πρόεδρος της Art Law Group στην Tarter Krinsky & Drogin. «Οι εγκληματίες και οι κακοί ηθοποιοί συχνά πιστεύουν ότι τα εγκλήματά τους θα ξεφύγουν από τα ραντάρ και ότι οι αρχές επιβολής του νόμου δεν θα ασχοληθούν με αυτά τα θέματα. Η ύπαρξη νόμων που στοχεύουν εγκληματίες τέχνης είναι ένας σαφής τρόπος να σηματοδοτήσουμε ότι οι κακοί ηθοποιοί θα διωχθούν. Ως εκ τούτου, αυτός ο τροποποιημένος νόμος είναι επίσης συμβολικός.â€
