Ακόμη και αν ένα σενάριο έντονου στασιμοπληθωρισμού δεν αποτελεί το κεντρικό σενάριο σε αυτό το στάδιο, τα περιθώρια ελιγμών για ταχεία νομισματική χαλάρωση φαίνεται περιορισμένα.
ΕΝΑ
Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις συχνά παράγουν τα οικονομικά τους αποτελέσματα με μια ορισμένη χρονική καθυστέρηση. Για την παγκόσμια οικονομία, οι συνέπειες εκδηλώνονται λιγότερο στις αρχικές αντιδράσεις των αγορών παρά μέσω των αλυσίδων εφοδιασμού, των δομών κόστους και της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Η τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού. Ενώ η προσοχή εστιάζει συχνά στις βραχυπρόθεσμες κινήσεις των τιμών, οι κινητήριες επιδράσεις είναι βαθύτερες: στις επιπτώσεις δεύτερης και τρίτης τάξης.
Εκ πρώτης όψεως, η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών φαίνεται σχετικά ελεγχόμενη. Σίγουρα, οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί και η αστάθεια έχει αυξηθεί, αλλά οι πιο μακροπρόθεσμοι δείκτες –ιδιαίτερα στις προθεσμιακές αγορές– δεν σηματοδοτούν, σε αυτό το στάδιο, διαρκή έλλειψη προσφοράς. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να συμπεράνουμε ότι οι οικονομικές συνέπειες θα παραμείνουν περιορισμένες. Το αντίθετο μάλιστα: πέρα από την ενέργεια, εμφανίζονται διαρθρωτικές ευπάθειες, απαραίτητες για την ανάλυση των επιχειρήσεων και των επενδύσεων.
Οι πρώτες ύλες και οι βιομηχανικές εισροές διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο εδώ, οι οποίοι συχνά υποτιμώνται στη δημόσια συζήτηση. Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας ικανότητας τήξης αλουμινίου εκτός της Κίνας. Ωστόσο, το αλουμίνιο είναι εξαιρετικά ενεργοβόρο στην παραγωγή και αποτελεί βασικό στοιχείο για τη συσκευασία, την αυτοκινητοβιομηχανία και την αεροναυπηγική. Οποιαδήποτε αύξηση τιμής ή περιορισμός διαθεσιμότητας έχει συνεπώς επιπτώσεις πολύ πέρα από μεμονωμένους τομείς, επηρεάζοντας όλες τις αλυσίδες αξίας, τα περιθώρια και, τελικά, τις τελικές τιμές.
Η ίδια λογική ισχύει και για τα πετροχημικά. Η αύξηση των τιμών των πολυμερών αυξάνει το κόστος συσκευασίας, ενώ η αύξηση των τιμών των διαλυτών μπορεί να οδηγήσει σε πίεση στην προμήθεια χρωμάτων και επικαλύψεων. Ο αγροτικός τομέας είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένος: σημαντικό μέρος των παγκόσμιων ροών λιπασμάτων διέρχεται από τα στενά του Ορμούζ. Οποιαδήποτε διαταραχή οδηγεί σε αύξηση των τιμών των γεωργικών εισροών, η οποία στη συνέχεια επεκτείνεται στις τιμές των τροφίμων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο πληθωρισμός προκύπτει λιγότερο από την υπερβολική ζήτηση παρά από τους περιορισμούς της προσφοράς.
Αυτή η δυναμική λαμβάνει χώρα σε ένα περιβάλλον όπου οι καταναλωτές είναι ήδη ευάλωτοι. Το αυξανόμενο κόστος ενέργειας, τροφίμων και χρηματοδότησης μειώνει το διαθέσιμο εισόδημα και επιβαρύνει τη ζήτηση. Σε πολλές αναδυόμενες χώρες, αυτές οι πιέσεις εντείνονται από τις αυξανόμενες τιμές των εισαγωγών, τις πιο έντονες εξωτερικές ανισορροπίες και τα περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, περιπλέκοντας τη μακροοικονομική σταθεροποίηση. Οι επιπτώσεις πραγματοποιούνται σταδιακά και όχι μέσω άμεσων κραδασμών στις αγορές.
Η Ευρώπη μπαίνει σε αυτή τη φάση με καλύτερη προετοιμασία από ό,τι πριν από μερικά χρόνια. Η ενεργειακή κρίση του 2022 οδήγησε σε σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές εισαγωγών, διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και ενεργειακή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, οι πολιτικές προτεραιότητες έχουν εξελιχθεί: η ανθεκτικότητα, η μερική μετεγκατάσταση των αλυσίδων αξίας και η στρατηγική αυτονομία καταλαμβάνουν πλέον κεντρική θέση, όπως αποδεικνύεται από τις αυξημένες δαπάνες για υποδομές, άμυνα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Για τις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι επιπτώσεις είναι σαφείς.
Ο πληθωρισμός γεωπολιτικής προέλευσης θέτει τις κεντρικές τράπεζες σε ένα δίλημμα: επιβραδύνει την ανάπτυξη χωρίς οι γρήγορες μειώσεις επιτοκίων να είναι σε θέση να το διορθώσουν. Ο κίνδυνος μιας παρατεταμένης φάσης που χαρακτηρίζεται από μέτρια ανάπτυξη και μόνιμα υψηλότερους ρυθμούς έχει αυξηθεί. Ακόμη και αν ένα σενάριο έντονου στασιμοπληθωρισμού δεν αποτελεί το κεντρικό σενάριο σε αυτό το στάδιο, τα περιθώρια ελιγμών για ταχεία νομισματική χαλάρωση φαίνεται περιορισμένα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλεκτικότητα καθίσταται καθοριστική για τους επενδυτές. Οι εταιρείες με σταθερούς ισολογισμούς, ισχύ τιμών και περιορισμένη έκθεση στην τελική κατανάλωση εμφανίζονται σε καλύτερη θέση. Οι χρηματοοικονομικές μετοχές τείνουν να επωφελούνται από ένα περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων και πιο απότομων καμπυλών αποδόσεων, ενώ οι τομείς που σχετίζονται με τους καταναλωτές παραμένουν πιο ευάλωτοι. Επιπλέον, η αυξημένη αστάθεια μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες όπου οι εκτεταμένες πωλήσεις επηρεάζουν εταιρείες των οποίων τα θεμελιώδη στοιχεία παραμένουν ισχυρά.
Τελικά, οι γεωπολιτικές κρίσεις δεν μπορούν να αξιολογηθούν με βάση μόνο τους τίτλους του Τύπου ή τις άμεσες αντιδράσεις της αγοράς. Η πρόκληση έγκειται στην ανάλυση των καναλιών μετάδοσης – από τις πρώτες ύλες στις αλυσίδες εφοδιασμού, στη συμπεριφορά των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Μόνο σε αυτό το επίπεδο, στα αποτελέσματα δεύτερης και τρίτης τάξης, το πραγματικό οικονομικό εύρος ενός γεωπολιτικού σοκ.
