Ο Philippe Rouby, πρόεδρος της ένωσης αποφοίτων Sciences Po των Hautes-Pyrénées, παρέχει την ανάλυσή του για τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τις πιθανές επιπτώσεις τους ακόμη και στην τοπική οικονομία.
Εβδομάδα των Πυρηναίων: Πώς αναλύετε τον τρέχοντα πόλεμο στη Μέση Ανατολή;
Philippe Rouby : Συχνά τείνουμε να βλέπουμε αυτή τη σύγκρουση μόνο σε περιφερειακή κλίμακα. Φυσικά, η τοπική δυναμική έχει μεγάλη σημασία. Αλλά αν κάνουμε ένα βήμα πίσω, βλέπουμε ότι αυτός ο πόλεμος είναι μέρος ενός ευρύτερου μετασχηματισμού του διεθνούς συστήματος. Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν κυρίαρχη θέση. Σήμερα, αυτή η θέση αμφισβητείται σταδιακά από την άνοδο της Κίνας. Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένες περιοχές γίνονται τόποι όπου προβάλλονται αντιπαλότητες μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Η Μέση Ανατολή είναι ξεκάθαρα μία από αυτές. Η περιοχή παραμένει στρατηγική λόγω των ενεργειακών της πόρων και της θέσης της μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής.
Αναφέρετε τη θεωρία της παγίδας του Θουκυδίδη. Μπορείτε να εξηγήσετε;
Είναι μια ιδέα που προέρχεται από τον Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη. Εξήγησε ότι ο Πελοποννησιακός πόλεμος είχε ξεσπάσει επειδή η άνοδος της Αθήνας είχε ανησυχήσει τη Σπάρτη, την κυρίαρχη δύναμη της εποχής. Σήμερα, ορισμένοι αναλυτές χρησιμοποιούν αυτήν την ιδέα για να μιλήσουν για τη σχέση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Η Κίνα προοδεύει πολύ γρήγορα οικονομικά, τεχνολογικά και στρατιωτικά, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η κορυφαία παγκόσμια δύναμη. Σε τέτοιου είδους καταστάσεις, οι εντάσεις τείνουν να αυξάνονται. Η κατεστημένη εξουσία επιδιώκει να διατηρήσει τη θέση της, ενώ η αναδυόμενη δύναμη θέλει να διεκδικήσει τη δική της. Αυτό δεν σημαίνει ότι η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη, αλλά η ισορροπία γίνεται πιο εύθραυστη.
Η κατάσταση στη Βενεζουέλα ταιριάζει σε αυτή τη λογική;
Ναι, εν μέρει. Η Βενεζουέλα δείχνει πώς μπορεί να βρεθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων σε ορισμένες περιφερειακές κρίσεις. Για αρκετά χρόνια, η Κίνα έχει έρθει πολύ πιο κοντά στη Βενεζουέλα, ιδιαίτερα στον τομέα του πετρελαίου. Το Πεκίνο έχει χορηγήσει μεγάλα δάνεια και έχει λάβει πετρέλαιο ως αντάλλαγμα. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το να δουν την Κίνα να ενισχύει την επιρροή της στη Λατινική Αμερική είναι ένα στρατηγικό ζήτημα. Η κρίση της Βενεζουέλας εξηγείται κυρίως από εσωτερικούς παράγοντες, αλλά είναι επίσης μέρος αυτής της ευρύτερης αντιπαλότητας.
Πού βρίσκεται το Ισραήλ σε αυτή την περιφερειακή ισορροπία;
Το Ισραήλ παραμένει κύριος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή. Οι δύο χώρες συνεργάζονται στενά σε στρατιωτικό, τεχνολογικό και επίπεδο ασφάλειας. Για τους Ισραηλινούς ηγέτες, προτεραιότητα παραμένει η εθνική ασφάλεια, ιδιαίτερα κατά του Ιράν. Θεωρούν ότι το τελευταίο υποστηρίζει διάφορα κινήματα εχθρικά προς το Ισραήλ, ιδίως τη Χαμάς στη Γάζα και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, μια οργάνωση κοντά στο Ιράν και προερχόμενη από το σιιτικό κίνημα. Από αυτή την άποψη, το Ισραήλ πιστεύει ότι πρέπει να αμυνθεί σε ένα περιφερειακό περιβάλλον που το θεωρεί ιδιαίτερα εχθρικό.
Είναι πραγματικά ανησυχητικός ο πυρηνικός κίνδυνος του Ιράν;
Ναι, αυτή είναι μια σημαντική ερώτηση. Το Ιράν σήμερα διαθέτει προηγμένες πυρηνικές δυνατότητες και υψηλά αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη πυρηνικό όπλο ή ότι έχει αποφασίσει να το κατασκευάσει. Όμως η χώρα πλησιάζει το τεχνικό όριο που θα το επέτρεπε.
Ωστόσο, δεν υπήρχε άμεσος κίνδυνος. Σύμφωνα με άρθρο της Le Monde, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών πίστεψαν πρόσφατα ότι το Ιράν δεν βρισκόταν στα πρόθυρα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου. Εάν το Ιράν γινόταν πυρηνική δύναμη, η ισορροπία της Μέσης Ανατολής θα άλλαζε ριζικά και θα μπορούσε να ενθαρρύνει άλλες χώρες της περιοχής να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.
Ποια είναι η θέση του Ντόναλντ Τραμπ για το ιρανικό καθεστώς;
Η θέση του Ντόναλντ Τραμπ είναι αρκετά άμεση. Στόχος του είναι να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Υπάρχει όμως και ένα ενεργειακό ζήτημα. Σήμερα, η Κίνα έχει γίνει ο κύριος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, με περισσότερα από ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική πίεση στο Ιράν στοχεύει επίσης έμμεσα αυτές τις ροές ενέργειας που τροφοδοτούν την κινεζική οικονομία. Ο Τραμπ δεν φαίνεται πραγματικά να επιδιώκει διάλογο με το καθεστώς των μουλάδων. Η στρατηγική της βασίζεται πάνω απ’ όλα στην οικονομική πίεση.
Γινόμαστε μάρτυρες μιας ανασύνθεσης της παγκόσμιας τάξης;
Ναι, το πιο πιθανό. Μπαίνουμε σε μια μεταβατική περίοδο. Η άνοδος της Κίνας, η επιστροφή της αντιπαλότητας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και οι εντάσεις σε αρκετές περιοχές δείχνουν ότι η διεθνής ισορροπία εξελίσσεται. Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι η γεωπολιτική είναι ζωντανή. Οι λόγοι ισχύος αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου. Συχνά ξεχνάμε ότι τον 16ο αιώνα η Ισπανία ήταν η κορυφαία παγκόσμια δύναμη και ότι η Πορτογαλία κατέλαβε τη δεύτερη θέση χάρη στις σπουδαίες θαλάσσιες διαδρομές της. Επομένως, οι διεθνείς ισορροπίες δεν καθορίζονται ποτέ. Οι δυνάμεις ανεβαίνουν, παρακμάζουν και το παγκόσμιο σύστημα μεταμορφώνεται.
Θα μπορούσε αυτή η σύγκρουση να έχει συνέπειες για τις γαλλικές εταιρείες και εκείνες στα Hautes-Pyrénées;
Ναι, ακόμα κι αν αυτές οι επιπτώσεις συχνά παραμένουν έμμεσες. Η πρώτη συνέπεια αφορά την ενέργεια. Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να ανεβάσουν τις τιμές του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου, επηρεάζοντας τις μεταφορές, τη βιομηχανία ή τη γεωργία. Πρέπει επίσης να δούμε το στενό του Ορμούζ, ένα ουσιαστικό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ του Ιράν και του Ομάν. Ένα πολύ σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται εκεί. Ο ΟΠΕΚ αύξησε πρόσφατα την παραγωγή για να σταθεροποιήσει τις αγορές, αλλά εάν το Ιράν διακόψει την κυκλοφορία μέσω του στενού, οι παραδόσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου θα μπορούσαν να μειωθούν απότομα. Σε ένα διαμέρισμα όπως τα Hautes-Pyrénées, αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει αρκετούς τομείς. Η βιομηχανία, ιδιαίτερα η αεροναυπηγική και η μεταλλουργία, είναι ευαίσθητη στο κόστος της ενέργειας και των πρώτων υλών. Ο τουρισμός θα μπορούσε επίσης να επηρεαστεί εάν οι μεταφορές γίνουν πιο ακριβές ή εάν η οικονομία επιβραδύνει.
Ακόμη και μια περιοχή όπως τα Hautes-Pyrénées παραμένει συνδεδεμένη με την παγκόσμια οικονομία. Όπως θυμάται ο φιλόσοφος και πολιτικός επιστήμονας Raymond Aron: «Η ειρήνη είναι αδύνατη, ο πόλεμος είναι απίθανος.» Με άλλα λόγια, παρά τις εντάσεις, τα κράτη παραμένουν ενήμερα για τις συνέπειες που θα είχε μια μεγάλη σύγκρουση. Και η ιστορία δείχνει ότι οι τοπικές οικονομίες συχνά ξέρουν πώς να προσαρμοστούν στις διεθνείς κρίσεις.
