[Article déjà publié le 28
septembre 2025]
Το παγκόσμιο κλίμα θερμαίνεται με ρυθμό που υπερβαίνει τις ικανότητες προσαρμογής των ανθρώπινων κοινωνιών. Κάθε χρόνο, τα ακραία φαινόμενα μας θυμίζουν την ευθραυστότητα των υποδομών και τη δυσκολία συντονισμού συλλογικών αντιδράσεων. Αντιμέτωπες με αυτήν την έκτακτη ανάγκη, οι κυβερνήσεις αναζητούν νέους μοχλούς ικανούς να επιταχύνουν την κλιματική μετάβαση και η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται τώρα να είναι ένας από τους πιο ισχυρούς.
Τεχνητή νοημοσύνη, ένα νέο εργαλείο για την παγκόσμια διπλωματία για το κλίμα
Περιορισμένη εδώ και καιρό σε εργαστήρια και φωνητικούς βοηθούς, η τεχνητή νοημοσύνη καθιερώνεται σταδιακά ως κεντρικό γρανάζι στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής. Συμμετέχει στη μοντελοποίηση κινδύνων, στην προγνωστική διαχείριση καταστροφών και ακόμη και στη διπλωματική διαπραγμάτευση. Στα Ηνωμένα Έθνη, έχει ήδη κινητοποιηθεί για να υποστηρίξει τα κράτη στη σύνταξη των σχεδίων μείωσης των εκπομπών τους. Ο Simon Stiell, εκτελεστικός γραμματέας της Σύμβασης Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), υπενθυμίζει ότι αυτά τα εργαλεία είναι πλέον ικανά να βοηθήσουν στη χαρτογράφηση ευάλωτων περιοχών, στη βελτιστοποίηση της εφαρμογής πράσινων υποδομών και στον μακροπρόθεσμο εδαφικό σχεδιασμό.
Στον ενεργειακό τομέα, η τεχνητή νοημοσύνη ελέγχει τα λεγόμενα ευφυή δίκτυα, ικανά να κατανέμουν το φορτίο ανάλογα με τις ανάγκες και να προβλέπουν κορυφές κατανάλωσης. Καθιστά επίσης δυνατό τον σχεδιασμό βιομηχανικών διεργασιών με χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα και τη μείωση των απωλειών ενέργειας στα συστήματα μεταφοράς ή παραγωγής. Σύμφωνα με το DigWatch, αυτές οι συγκεκριμένες εφαρμογές ήδη συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό της δράσης για το κλίμα.
Όταν οι τεχνολογικές υποσχέσεις αποκαλύπτουν τα ελαττώματα της κλιματικής μετάβασης
Παρά αυτές τις προόδους, ο ενθουσιασμός των τεχνόφιλων δεν αρκεί πλέον για να καλύψει τις ανισορροπίες που υπονομεύουν την κλιματική μετάβαση. Εάν οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν δεκαπλασιαστεί σε δέκα χρόνια, όπως τόνισε ο Simon Stiell στον Guardian, τα οφέλη αυτής της έκρηξης παραμένουν άνισα κατανεμημένα. Ορισμένες περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στην Αφρική ή τη Λατινική Αμερική, αγωνίζονται να χρηματοδοτήσουν την υποδομή τους με χαμηλές εκπομπές άνθρακα, παρά τις ισχυρές δυνατότητες. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να ενισχύσει αυτές τις ανισότητες εάν τα εργαλεία της παραμείνουν συγκεντρωμένα στα χέρια ενός μικρού αριθμού οικονομικών και γεωγραφικών παραγόντων.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Από τα περισσότερα από 700 βιομηχανικά έργα χαμηλών εκπομπών άνθρακα που αναπτύσσονται αυτή τη στιγμή σε όλο τον κόσμο, μόνο δεκαπέντε ετησίως καταφέρνουν να συγκεντρώσουν την απαραίτητη χρηματοδότηση για την είσοδο στην παραγωγή. Αυτή η παρατήρηση, που αναμεταδίδεται από τον Επιταχυντή Βιομηχανικής Μετάβασης, αποκαλύπτει ένα αυξανόμενο χάσμα μεταξύ καινοτόμων χωρών και υστερούντων εδαφών. Ένα χάσμα που η τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς διασφαλίσεις, θα μπορούσε να τονίσει παρά να μειώσει.
Από τα κέντρα δεδομένων έως τις πολιτικές αποφάσεις, μια ισορροπία που είναι ακόμα εύθραυστη
Πίσω από αυτό το παράδοξο κρύβεται μια πραγματικότητα ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης απαιτούν τεράστια ενέργεια για να λειτουργήσουν. Κάθε ερώτημα, κάθε υπολογισμός βασίζεται σε ολοένα μεγαλύτερα κέντρα δεδομένων. Η αυξανόμενη κατανάλωσή τους απειλεί το ενεργειακό ισοζύγιο σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό ακριβώς φοβάται ο Simon Stiell. Ως εκ τούτου, καλεί τις πλατφόρμες να επικεντρωθούν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενώ παράλληλα καινοτομούν για να περιορίσουν τον αντίκτυπό τους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ακαθάριστη ενεργειακή δαπάνη. Επεκτείνεται στο ζήτημα της υποδομής, της πρόσβασης σε πόρους και των πολιτικών επιλογών που θα καθοδηγήσουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης τα επόμενα χρόνια. Ο Γραμματέας του ΟΗΕ ζητά ταχεία διεθνή ρύθμιση, ικανή να ρυθμίζει τις χρήσεις μεγιστοποιώντας τα συγκεκριμένα οφέλη για τον πλανήτη. Η τεχνητή νοημοσύνη, μας υπενθυμίζει, δεν πρέπει να αντικαθιστά τους ανθρώπους, αλλά να ενισχύει την ικανότητά τους για δράση.
Καθώς πλησιάζει η COP30, η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο στη Βραζιλία, αυτή η θέση αποκτά στρατηγική διάσταση. Αρκετές μεγάλες χώρες – η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία και ακόμη και η Σαουδική Αραβία – δεν έχουν υποβάλει ακόμη τον νέο οδικό χάρτη για το κλίμα, αν και αναμένεται από τον Φεβρουάριο. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να είναι το εργαλείο που επιταχύνει τη δέσμευσή τους ή ο αποκαλυπτικός της αδράνειας τους. Αν επιβλέπεται καλά, θα γίνει μοχλός. Διαφορετικά, κινδυνεύει να λειτουργήσει ως μεγεθυντικός καθρέφτης των υφιστάμενων καθυστερήσεων και ανισορροπιών.
