Χειροκροτήματα ανάμεικτα με σκεπτικισμό
Παρά τον θαυμασμό του Κικέρωνα για τους Έλληνες και τον πολιτισμό τους, υπάρχει επίσης σκεπτικισμός ως προς τον ηθικό τους χαρακτήρα. Μια από τις επαναλαμβανόμενες κριτικές του αφορά την ελληνική ηθική. Στις ομιλίες του, ιδιαίτερα σε αυτές που εκφωνούνται στα δικαστήρια, συχνά χρησιμοποιεί στερεότυπα ελληνικής διπροσωπίας και αναξιοπιστίας. Σε Pro Flaccoυπερασπιζόμενος Ρωμαίο κυβερνήτη που κατηγορείται από Έλληνες επαρχιώτες, ο Κικέρωνας παρατηρεί, «Μαρτυρία Ελλήνων; Τι βάρος μπορεί να έχει; Δεν υπάρχει έθνος λιγότερο αξιόπιστο στην παροχή αποδείξεων. Αυτή η σαρωτική γενίκευση αντανακλά μια κοινή ρωμαϊκή προκατάληψη, αλλά στην περίπτωση του Κικέρωνα, εξυπηρετεί επίσης έναν ρητορικό σκοπό: υπονομεύει την αξιοπιστία των αντιπάλων του.
Αυτή η ένταση μεταξύ θαυμασμού και δυσπιστίας είναι επίσης εμφανής στην άποψη του Κικέρωνα για την ελληνική πολιτική ζωή. Ενώ θαύμαζε την ελληνική πολιτική θεωρία, ιδιαίτερα τα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, ήταν επικριτικός για την αστάθεια των ελληνικών κρατών. Σε Από τη Δημοκρατίααντιπαραβάλλει τη θεωρητική λαμπρότητα της ελληνικής πολιτικής σκέψης με τις πρακτικές αποτυχίες των ελληνικών κυβερνήσεων. Η Ρώμη, κατά την άποψή του, πέτυχε εκεί που η Ελλάδα είχε παραπαίει δημιουργώντας ένα μικτό σύνταγμα που εξισορροπούσε τη μοναρχία, την αριστοκρατία και τη δημοκρατία. Τα ελληνικά πολιτικά συστήματα, αντίθετα, ήταν συχνά επιρρεπή σε φραξιονισμό και παρακμή.
Η αμφιθυμία του Κικέρωνα μπορεί επίσης να γίνει κατανοητή από την άποψη της πολιτισμικής ταυτότητας. Ως Ρωμαίος, είχε επενδύσει βαθιά στις αξίες του gravitas, dignitasκαι αρετής«Ιδιότητες που συνδέονται με την πειθαρχία, τη σοβαρότητα και την ηθική δύναμη. Ο ελληνικός πολιτισμός, στην απεικόνισή του, μερικές φορές εμφανίζεται υπερβολικά εκλεπτυσμένος, ακόμη και παρακμιακός. Τοσκουλανικές διαφωνίεςεπικρίνει ορισμένους Έλληνες φιλοσόφους ότι επιδίδονται σε αφηρημένη εικασία σε βάρος της πρακτικής αρετής. Η φιλοσοφία, επιμένει, πρέπει να υπηρετεί τη ζωή αντί να αποσυρθεί από αυτήν.
Θα μπορούσε ο ελληνικός πολιτισμός να «μαλακώσει» τους Ρωμαίους;
Αυτή η κριτική ευθυγραμμίζεται με μια ευρύτερη ρωμαϊκή ανησυχία για τις επιπτώσεις του ελληνικού πολιτισμού στις παραδοσιακές αξίες. Ο ιστορικός Πολύβιος, ο ίδιος Έλληνας που γράφει για τη Ρώμη, παρατήρησε αυτή την ένταση από έξω. Σημείωσε ότι ενώ οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τον ελληνικό πολιτισμό, ήταν επιφυλακτικοί για τις δυνατότητές του να απαλύνει τον χαρακτήρα τους. Αργότερα, ο Ρωμαίος σατιρικός Juvenal απηχούσε αυτό το συναίσθημα πιο έντονα, γράφοντας «Graecia capta ferum victorem cepit» «Η Αιχμάλωτη Ελλάδα αιχμαλώτισε τον άγριο κατακτητή της».
Οι σύγχρονοι μελετητές έχουν εξετάσει αυτή την ένταση σε βάθος. Ο ιστορικός Erich Gruen υποστηρίζει ότι η ρωμαϊκή ενασχόληση με τον ελληνικό πολιτισμό δεν ήταν παθητική αφομοίωση αλλά μια ενεργητική διαδικασία διαπραγμάτευσης. Ο Κικέρων αποτελεί παράδειγμα αυτής της δυναμικής. Δεν μιμείται απλώς τα ελληνικά μοντέλα αλλά τα ερμηνεύει ξανά μέσα σε ένα ρωμαϊκό πλαίσιο. Ομοίως, ο κλασικιστής TP Wiseman έχει τονίσει την επιτελεστική διάσταση των αναφορών του Κικέρωνα στην Ελλάδα, σημειώνοντας ότι συχνά εξυπηρετούν ρητορικούς και πολιτικούς σκοπούς παρά καθαρά φιλοσοφικούς.
Μια άλλη σημαντική πτυχή της ενασχόλησης του Κικέρωνα με τον ελληνικό πολιτισμό είναι η ανησυχία του για τη γλώσσα. Γράφοντας στα λατινικά, αντιμετώπισε την πρόκληση να εκφράσει τις ελληνικές φιλοσοφικές έννοιες σε μια γλώσσα που δεν είχε αντίστοιχη ορολογία. Αυτή η γλωσσική προσπάθεια ήταν η ίδια μια μορφή πολιτισμικής μετάφρασης. Σε Των Ορίωνο Κικέρων συζητά τη δυσκολία απόδοσης των ελληνικών φιλοσοφικών όρων στα λατινικά, ωστόσο επιμένει στη σημασία του να γίνει αυτό: «Ας τολμήσουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε λατινικά, ακόμη και στη φιλοσοφία».
Έτσι, η ενασχόληση του Κικέρωνα με τον ελληνικό πολιτισμό δεν είναι ένδειξη ασυνέπειας αλλά πνευματικής ζωτικότητας. Αντανακλά ένα μυαλό που παλεύει με τις προκλήσεις της πολιτιστικής κληρονομιάς και του μετασχηματισμού. Επαινώντας και επικρίνοντας ταυτόχρονα τους Έλληνες, ο Κικέρων όχι μόνο καθορίζει τη δική του θέση, αλλά συμβάλλει επίσης στον διαρκή διάλογο μεταξύ του ελληνικού και του ρωμαϊκού πολιτισμού, ένας διάλογος που συνεχίζει να διαμορφώνει τη δυτική σκέψη μέχρι σήμερα.
