Οι πρόσφατες ευρωπαϊκές θέσεις για τη Σαχάρα και η υιοθέτηση του ψηφίσματος 2797 του Συμβουλίου Ασφαλείας τον Οκτώβριο του 2025 ξαναρχίζουν τη συζήτηση για την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την αυξανόμενη διεθνή υποστήριξη για το σχέδιο αυτονομίας του, το Ραμπάτ αναδεικνύεται ως κεντρικός παίκτης στην περιοχή, ενώ οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να εδραιώσουν μια πιο ισορροπημένη εταιρική σχέση.
Για να αποκρυπτογραφήσει αυτές τις εξελίξεις, η Doha Lkasmi, γενική διευθύντρια της εταιρείας NSI Maroc, παρέχει τη διορατικότητά της. Αναγνωρισμένος ειδικός στην εξωτερική πολιτική του Μαρόκου και στο ζήτημα της Σαχάρας, αυτός ο γιατρός και ερευνητής που συνεργάζεται με το Διεθνές Κέντρο Ερευνών (CERI) των Sciences Po Paris έχει εξελιχθεί μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου, της στρατηγικής συμβουλευτικής και της μαροκινής διπλωματίας, με εμπειρίες στο Πανεπιστήμιο Yale και το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, καθώς και στις διπλωματικές αντιπροσωπείες του Μαρόκου στην Ευρώπη. Βασιζόμενη σε αυτό το υπόβαθρο στο σταυροδρόμι της γεωπολιτικής ανάλυσης και της στρατηγικής επιρροής, εξετάζει την τρέχουσα κατάσταση της εταιρικής σχέσης Μαρόκου-ΕΕ και τις προοπτικές που αναδύονται για τα επόμενα χρόνια.
Le360: Οι πρόσφατες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το ζήτημα της Σαχάρας έχουν πυροδοτήσει πολυάριθμες αντιδράσεις. Ποια πολιτική και διπλωματική ανάγνωση πρέπει να το κάνουμε σήμερα;
Ντόχα Λκάσμι: Πρέπει πρώτα να θυμηθούμε ότι η σχέση μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης πέρασε πρόσφατα μια περίοδο κατάθλιψης και ακατανοησίας. Αυτό συνδέθηκε κυρίως με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με εμπορικές συμφωνίες που αφορούν τη Σαχάρα, αλλά και με ορισμένες επικρίσεις που εξέφρασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς το Μαρόκο. Αυτά τα στοιχεία συνέβαλαν στην ένταση των σχέσεων μεταξύ Ραμπάτ και Βρυξελλών. Ωστόσο, δεδομένου του πλούτου και της πυκνότητας των δεσμών που ενώνουν το Μαρόκο και την Ευρωπαϊκή Ένωση –είτε ιστορικούς, οικονομικούς, ασφάλειας είτε πολιτιστικούς– ούτε το Ραμπάτ ούτε οι Βρυξέλλες είχαν κανένα συμφέρον να αφήσουν αυτές τις εντάσεις να επικρατήσουν. Καταβλήθηκαν λοιπόν προσπάθειες και από τις δύο πλευρές για να αποκατασταθεί το κλίμα εμπιστοσύνης.
Πώς μετατράπηκαν στην πράξη αυτές οι διπλωματικές προσπάθειες και από τις δύο πλευρές;
Από την πλευρά του Μαρόκου, η διπλωματία, υπό την ηγεσία του Βασιλιά, έχει αποδειχθεί πιο επιθετική και προορατική, αυξάνοντας τον αριθμό των επεξηγηματικών και εκπαιδευτικών προσεγγίσεων, τόσο προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα όσο και προς τα κράτη μέλη, προκειμένου να υπενθυμίσει τα ζωτικά συμφέροντα του Βασιλείου. Αυτή η δυναμική επέτρεψε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να επαναξιολογήσει τον κεντρικό ρόλο του Μαρόκου στη νότια γειτονιά του. Ταυτόχρονα, από την ευρωπαϊκή πλευρά, παρατηρήσαμε μια πιο ανοιχτή στάση, που χαρακτηρίζεται από την επιθυμία να κατανοήσουμε καλύτερα το Μαρόκο και να ενσωματώσουμε περαιτέρω αυτά που το Βασίλειο θεωρεί ότι είναι ουσιαστικά εθνικά του συμφέροντα. Χάρη σε αυτές τις αμοιβαίες διπλωματικές προσπάθειες, τα δύο μέρη μπόρεσαν να ξεπεράσουν αυτήν την περίοδο έντασης και να τοποθετήσουν τη συνεργασία τους σε μια πιο ήρεμη προοπτική, βασισμένη σε κοινά συμφέροντα.
Αντικατοπτρίζουν αυτές οι θέσεις, κατά τη γνώμη σας, μια εξέλιξη της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στο Μαρόκο και το ζήτημα της Σαχάρας;
Σήμερα, το Μαρόκο και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν εκφράσει ξεκάθαρα την επιθυμία τους να προχωρήσουν στο ζήτημα της Σαχάρας. Κατά το τελευταίο Συμβούλιο Σύνδεσης που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 29 Ιανουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε ιδιαίτερα την έγκριση, τον Οκτώβριο του 2025, της απόφασης 2797 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αυτό το σχέδιο θεωρείται δίκαιη, αξιόπιστη επιλογή και πιθανόν να συγκεντρώσει συναίνεση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε επίσης τις προσπάθειες του Μαρόκου να αποσαφηνίσει τα περιγράμματα αυτής της πρωτοβουλίας, αναφέροντας λεπτομερώς τι θα σήμαινε η αυτονομία για τη Σαχάρα υπό τη μαροκινή κυριαρχία με συγκεκριμένους όρους και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί.
Διαβάστε επίσης: Οι Βρυξέλλες αποκαλύπτουν το πολυαναμενόμενο σχέδιο «Made in Europe».
Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή την εξέλιξη της ευρωπαϊκής θέσης;
Αυτή η στροφή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο, που χαρακτηρίζεται από την αυξανόμενη υποστήριξη για το σχέδιο αυτονομίας του Μαρόκου. Εντός της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας αυξανόμενος αριθμός κρατών μελών έχουν εκφράσει ρητά την υποστήριξη αυτής της πρωτοβουλίας. Αυτό ισχύει για τους ιστορικούς εταίρους του Μαρόκου όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Γερμανία, η Ιταλία και το Βέλγιο, αλλά και οι γεωγραφικά πιο απομακρυσμένες χώρες, όπως η Λετονία, που θεωρούν πλέον αυτή την πρόταση ως την πιο αξιόπιστη για τη σταθεροποίηση της περιοχής. Ταυτόχρονα, αυτή η δυναμική επιβεβαιώνεται και σε διεθνή κλίμακα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και περιφερειακές ομάδες όπως οι χώρες του Κόλπου, δείχνουν συνεχή υποστήριξη στο σχέδιο αυτονομίας του Μαρόκου, συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση της βάσης τους στη διεθνή σκηνή.
Σε αυτό το πλαίσιο, πώς μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την τρέχουσα κατάσταση των σχέσεων μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Είμαστε μάλλον σε φάση ενοποίησης ή ανασύνθεσης;
Θα έλεγα ότι η σχέση μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται σήμερα σε μια φάση τόσο εδραίωσης όσο και ανασύνθεσης. Πρώτον, υπάρχει σαφής επιθυμία να εδραιωθούν τα επιτεύγματα. Πρώτος πυλώνας παραμένει η συμφωνία σύνδεσης, η οποία γιορτάζει φέτος τα τριάντα χρόνια της και που αποτελεί το θεμελιώδες νομικό πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ των δύο μερών. Σε αυτό προστίθεται ένας πολιτικός διάλογος υψηλού επιπέδου, ο οποίος επιτρέπει στο Ραμπάτ και τις Βρυξέλλες να συζητούν τακτικά τις αντίστοιχες προτεραιότητές τους και να συντονίζουν τις θέσεις τους. Η σχέση βασίζεται επίσης σε μια ιδιαίτερα πυκνή οικονομική βάση: η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο κορυφαίος επενδυτής στο Μαρόκο καθώς και ο κύριος εμπορικός εταίρος της. Τέλος, η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας αποτελεί έναν άλλο κεντρικό άξονα, με στενές ανταλλαγές σε ζητήματα ασφάλειας και περιφερειακής σταθερότητας.
Πώς μπορούμε να μιλάμε, ταυτόχρονα, για ανασύνθεση αυτής της εταιρικής σχέσης;
Η ανασύνθεση οφείλεται κυρίως στην εξέλιξη της φύσης της εταιρικής σχέσης. Δεν είναι πλέον απλώς μια σχέση όπου οι προσανατολισμοί θα καθορίζονταν κυρίως στις Βρυξέλλες και θα μεταβιβάζονταν στο Μαρόκο, αλλά ένα μοντέλο που καλείται να γίνει πιο ισορροπημένο και πιο ώριμο. Η πρόκληση είναι να προχωρήσουμε προς μια σχέση που βασίζεται περισσότερο στη συν-κατασκευή προτεραιοτήτων και προγραμμάτων συνεργασίας. Αυτό συνεπάγεται μια πραγματική αλλαγή παραδείγματος, στην οποία το Μαρόκο και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνομιλούν και αποφασίζουν επί ίσοις όροις. Από αυτή την άποψη, οι δύο εταίροι θα πρέπει να διαπραγματευτούν και να καθορίσουν τις κατευθύνσεις τους από κοινού, με σεβασμό στις προτεραιότητες του άλλου αλλά και γύρω από κοινούς στόχους, προκειμένου να οικοδομηθεί μια πιο στρατηγική και πιο ισορροπημένη εταιρική σχέση.
Πέρα από το ζήτημα της Σαχάρας, ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι κύριοι τομείς συνεργασίας μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα επόμενα χρόνια;
Το Μαρόκο και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν πολλούς σημαντικούς μοχλούς για να ενισχύσουν τη συνεργασία τους. Το πρώτο αφορά την ασφάλεια και την περιφερειακή σταθερότητα. Η ευρωμεσογειακή περιοχή αντιμετωπίζει πολυάριθμες προκλήσεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της παράνομης διακίνησης και εγκληματικών δικτύων που λειτουργούν μεταξύ των δύο ακτών της Μεσογείου. Σε αυτό το πλαίσιο, το Μαρόκο κατέχει στρατηγική θέση, στο σταυροδρόμι της Ευρώπης και του Σαχέλ, και μπορεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της σταθερότητας αυτού του χώρου, σε στενό συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένας δεύτερος σημαντικός άξονας είναι αυτός της ενεργειακής μετάβασης και της βιώσιμης ανάπτυξης. Το Μαρόκο έχει καθιερωθεί ως μία από τις κορυφαίες χώρες της Αφρικής στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτή η δυναμική ανοίγει το δρόμο για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών επενδύσεων σε τομείς όπως η ηλιακή ενέργεια, η αιολική ενέργεια, η αφαλάτωση του νερού, η ενεργειακή απόδοση, ακόμη και η ανάπτυξη πιο βιώσιμων υποδομών. Τέλος, ένας τρίτος τομέας συνεργασίας αφορά την καινοτομία και την έρευνα. Το Μαρόκο και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις επιστημονικές και τεχνολογικές ανταλλαγές, ιδίως διευκολύνοντας την κινητικότητα ερευνητών μεταξύ των δύο ακτών και αναπτύσσοντας συγχρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα μεταξύ μαροκινών και ευρωπαϊκών πανεπιστημίων.
Διαβάστε επίσης: Διαρκής υποστήριξη για το σχέδιο αυτονομίας και άνευ προηγουμένου χρηματοδότηση: οι νέοι τομείς δέσμευσης της ΕΕ στο Μαρόκο
Ποιες προοπτικές αναδύονται για το μέλλον των διμερών σχέσεων μεταξύ του Μαρόκου και της ΕΕ σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό πλαίσιο;
Σε ένα διεθνές πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από τον πολλαπλασιασμό των κρίσεων και την αυξανόμενη αστάθεια, κανένα κράτος ή περιφερειακός φορέας δεν μπορεί σήμερα να αντιμετωπίσει μόνος του τις μεγάλες οικονομικές προκλήσεις, την ασφάλεια ή τις ανθρώπινες προκλήσεις. Επομένως, το μέλλον βασίζεται όλο και περισσότερο στη λογική της ενισχυμένης συνεργασίας και των στρατηγικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ περιφερειακών παραγόντων. Οι σχέσεις μεταξύ του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσαν να εξελιχθούν προς μια ακόμη πιο δομημένη εταιρική σχέση, ικανή να λειτουργήσει ως πραγματικός πόλος σταθερότητας απέναντι στις προκλήσεις της διεθνούς σκηνής. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη κοινών ικανοτήτων πρόβλεψης και διαχείρισης κρίσεων, προκειμένου να αντιδρούν ταχύτερα σε καταστάσεις αστάθειας. Θα ήταν επίσης θέμα ενίσχυσης του στρατηγικού διαλόγου μεταξύ Ραμπάτ και Βρυξελλών, προκειμένου να μπορέσουμε, σε ορισμένα πλαίσια, να υιοθετήσουμε συγκλίνουσες θέσεις σε μεγάλα διεθνή ζητήματα. Αυτή η δυναμική θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει την υλοποίηση πιο ολοκληρωμένων έργων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ευρωμεσογειακής περιοχής, ιδίως στους τομείς της οικονομίας, της ενέργειας ή της ασφάλειας.
Le 17/03/2026 Ã 10h21
