Το ερώτημα τι να κάνουμε με τη χριστιανική μας κληρονομιά – αυτό που ονομάζουμε «πολιτιστικό χριστιανισμό» έχει γίνει αναπόφευκτο. Οι πολιτιστικοί χριστιανοί επιθυμούν να διατηρήσουν τις πολιτιστικές, πολιτικές και πνευματικές παραδόσεις και θεσμούς που άφησε πίσω του ο Χριστιανικός κόσμος και για καλό λόγο. Η σύγχρονη δημοκρατία, η πνευματική ειλικρίνεια και η αναζήτηση της αλήθειας είναι καρποί του Χριστιανισμού και η διάβρωσή τους είχε τρομερές συνέπειες σε όλη την πολιτική, την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη δημοσιογραφία. Όμως, ενώ ο πολιτισμικός Χριστιανισμός μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμος ως μια συντηρητική δύναμη που αντιστέκεται σε αλόγιστες μεταρρυθμίσεις, όταν αποχωριστεί από την βασική αποστολή της Εκκλησίας για σωτηρία και μεταστροφή, τελικά αποδεικνύεται όχι μόνο ανεπαρκής αλλά και αυτοκαταστροφικός.
Στη δημόσια πλατεία, οι φιλοχριστιανικές φωνές μπορεί να είναι πολύτιμες και πολλοί πολιτιστικοί χριστιανοί έχουν καλές προθέσεις. Κάποιοι, ωστόσο, προσκολλώνται σε ένα νοσταλγικό ιδανικό που έχει ελάχιστη σχέση με την πραγματικότητα. Στην ενοριακή ζωή, είναι η εμπειρία μου ότι τέτοια άτομα μπορεί να είναι δύσκολο να τα χειριστείς: Εμφανίζονται με περίεργες προσδοκίες ή απαιτήσεις. Για να είμαστε δίκαιοι, τουλάχιστον εμφανίζονται· επιλέγουν να συμμετέχουν, λίγο-πολύ, στις χριστιανικές τους κοινότητες αντί να φεύγουν. Αλλά συχνά το κάνουν με τους δικούς τους όρους και ξεχνούν να αγκιστρώσουν τον ζήλο τους στην αποστολή της Εκκλησίας· φοβούμενοι την εξόντωση, κυριαρχεί το ένστικτο επιβίωσης και θέλουν να διατηρήσουν τον πολιτισμό και τους θεσμούς, για να μην πούμε τα φαινόμενα, ακόμα και με το τίμημα της πίστης.
Εδώ κρύβεται ένας πραγματικός κίνδυνος για όσους είναι αφοσιωμένοι στον «ευαγγελισμό του πολιτισμού». Πώς προσεγγίζει η Εκκλησία πραγματικούς ανθρώπους; Ευαγγελιζόμαστε «τον πολιτισμό» επειδή είναι λιγότερο ακατάστατο από το να ασχολούμαστε με άτομα και οικογένειες; Ο πολιτισμός, όποια και αν είναι η επιρροή του, είναι ένα επιφαινόμενο. Ο Θεός δημιούργησε και λύτρωσε τα ανθρώπινα όντα, όχι τον ανθρώπινο πολιτισμό.Â
Οι πολιτιστικοί χριστιανοί διατρέχουν επίσης τον κίνδυνο να φτιάξουν ένα είδωλο από ομορφιά. Ο αισθητισμός φαίνεται μεγάλος ανάμεσα στους χριστιανούς διανοούμενους σήμερα, ιδιαίτερα στους αυτοαποκαλούμενους πρωταθλητές της λειτουργίας, μεταρρυθμισμένους και παραδοσιακούς. Είναι ακόμη πιο διαδεδομένο στο διαδίκτυο. Αλλά η ανησυχία για την αισθητική μπορεί να αποσπάσει την προσοχή από τη σωτηρία των ψυχών – τον πρωταρχικό λόγο ύπαρξης της Εκκλησίας. Εκτός αν ο ευαγγελισμός αφορά τη σωτηρία, δεν είναι ευαγγελισμός. Η ομορφιά χειραγωγείται και αλλοιώνεται ακόμη πιο εύκολα από τις υπερβατικές αδελφές της, την αλήθεια και την καλοσύνη.
Τούτου λεχθέντος, ο πολιτισμικός Χριστιανισμός μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην καρδιά της Εκκλησίας. Χάρη στην εγγενή του αντίσταση στην αλλαγή, δίνει αγώνα ενάντια στην ατέρμονη ενημέρωση και αναμόρφωση της λαϊκής ευσέβειας και λειτουργίας. Κρατάει τις παραδόσεις ενάντια σε ελίτ έργα «βελτίωσης λειτουργικών χώρων και εκδηλώσεων», έργα που συχνά δεν έχουν δογματικές βάσεις και οδηγούνται από άφθονο κληρικαλισμό, συγκεντρωτισμό και πατερναλισμό. Σε αυτούς τους διαγωνισμούς, οι πολιτιστικοί χριστιανοί παρέχουν πραγματικούς ελέγχους και ισορροπίες. Αποκάλυψη Οι τρέχουσες σύνοδοι, όχι μόνο στη Γερμανία, αποτελούν απόδειξη αυτής της τάσης: δομικά συντηρητικές, αλλά δογματικά ρευστές.
Πριν από το ευρύ φάσμα του πολιτιστικού Χριστιανισμού, πρέπει να διατηρήσουμε τις προτεραιότητές μας ευθείες, ενθυμούμενοι ότι αυτό που επιθυμούν οι Χριστιανοί είναι «ένα μερίδιο και κοινωνία με τους αγίους Αποστόλους και Μάρτυρες σας». . . και όλους τους Αγίους σας.» Αυτό προσεύχονται και εργάζονται οι Χριστιανοί, γι’ αυτό η Εκκλησία είναι. Αυτή η συντροφιά αφορά τη μετατροπή και τη λύτρωση. Οι πολιτιστικοί χριστιανοί είναι ισχυροί σύμμαχοι στην αποτροπή της καταστροφής αυτού που έχει απομείνει. Για την ανοικοδόμηση και τον ευαγγελισμό, ωστόσο, μπορεί να τους λείπει ο προσανατολισμός, το κίνητρο και η επιμονή που μόνο μια ζωντανή πίστη μπορεί να προσφέρει. Αυτό δεν είναι για να καταδικάσουμε κανέναν, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε τα όρια του τι μπορεί να επιτύχει ο πολιτισμικός Χριστιανισμός.Â
Η προσευχή καθοδηγεί την πίστη και τη δράση: Ο νόμος της προσευχής δείχνει σε ο νόμος της πίστης και της πράξης (και όχι το αντίστροφο). Η οικοδόμηση ενός χριστιανικού πολιτισμού δεν είναι ένα παράλληλο έργο, αλλά συνέπεια της αποστολής της Εκκλησίας να προσκαλεί και να ενσωματώνει άλλους σε κοινωνία με τους αγίους. Αυτό συχνά ξεκινά με τους πολιτιστικούς χριστιανούς ακριβώς μπροστά μας. Απαιτεί διάκριση: να αναγνωρίσουμε τα υπολείμματα και τις αξίες που υπάρχουν ήδη στη ζωή μας, αλλά και να είμαστε ειλικρινείς για το τι χάθηκε, τι λείπει και τι ήταν φθαρμένο.
Ο πολιτισμικός Χριστιανισμός είναι μια βαθιά αμφίθυμη πραγματικότητα. Όταν χωρίζεται από την Εκκλησία και παρασύρεται, όταν παριστάνει την πληρότητα του Χριστιανισμού, δεν αξίζει να σωθεί. Ένας τέτοιος κακώς προσανατολισμένος πολιτισμικός χριστιανισμός αποσπά την προσοχή και έχει συμβάλει μαζικά στη σημερινή μεταχριστιανική μας κατάσταση. Η Εκκλησία δεν μπορεί να προδώσει την αποστολή της από τον φόβο της μείωσης των αριθμών. Το κοσμικό εγχείρημα της διατήρησης ορισμένων «χρήσιμων» στοιχείων του Χριστιανισμού έχει αποτύχει και πρέπει να εγκαταλειφθεί. Με απλούς Αυγουστινιανούς όρους, έχει να κάνει με το πού πάμε, παρά το πού βρισκόμαστε: Εάν ο πολιτισμικός χριστιανισμός σημαίνει απομάκρυνση από τον Θεό, χρειάζεται μια ριζική ανατροπή. Οι πολιτιστικοί Χριστιανοί πρέπει να βρουν το κουράγιο να συμμετάσχουν, και μπορούμε να τους βοηθήσουμε να το κάνουν.
