Deutschland
Ο συγγραφέας Siegfried Lenz έθεσε την ευθύνη, την ηθική και την ανθρωπιά στο επίκεντρο του έργου του. Γεννήθηκε πριν από 100 χρόνια.
«Το γερμανικό μάθημα» εκδόθηκε το 1968 εν καιρώ για τη φοιτητική εξέγερση και την αντιπαράθεση με τον εθνικοσοσιαλισμό. Το μυθιστόρημα για έναν οπαδό του ναζιστικού καθεστώτος βρισκόταν στην κορυφή των λιστών των μπεστ σέλερ για μήνες. Έκανε διεθνώς διάσημο τον συγγραφέα του Siegfried Lenz, γεννημένο πριν από 100 χρόνια.
Στο «The German Lesson», ο επιμελής αστυνομικός Jepsen επιβάλλει την απαγόρευση της ναζιστικής ζωγραφικής εναντίον του φίλου του, του ζωγράφου Nansen: πρόκειται για την αίσθηση του καθήκοντος και την εθνικοσοσιαλιστική διαστροφή του. Ο Νάνσεν βασίστηκε στο πρότυπο του εξπρεσιονιστή Emil Nolde και πολύ καιρό μετά τη δημοσίευση του μυθιστορήματος έγινε γνωστό ότι ο πραγματικός Nolde δεν ήταν ένας ένθερμος ατομικιστής και κριτικός του φασισμού όπως ο Nansen στο μυθιστόρημα, αλλά ένας εθνικοσοσιαλιστής, αντισημίτης και θαυμαστής του Αδόλφου Χίτλερ.
Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της μεταπολεμικής περιόδου
Ο Siegfried Lenz (1926-2014) είναι ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της γερμανικής μεταπολεμικής λογοτεχνίας. Είχε ήδη εκδώσει έναν τόμο διηγημάτων το 1955 που σημείωσε μεγάλη επιτυχία: Με το «Ο Σουλεϋκεν ήταν τόσο τρυφερός», δημιούργησε ένα ειρωνικό μνημείο για τους ψαράδες και τους υλοτόμους, τους τεχνίτες και τους αγρότες της πατρίδας του στη Μασούρια.
Εκεί, στο Lyck, τη σημερινή Πολωνική Άλκη, γεννήθηκε στις 17 Μαρτίου 1926, γιος τελωνείου. Ο πατέρας του πέθανε νωρίς, η μητέρα του απομακρύνθηκε και τον άφησε στη γιαγιά του. Η «δεύτερη οικογένειά» του έγινε η εθνικοσοσιαλιστική «Deutsche Jungvolk». Ήταν επίσης γνωστός με το παρατσούκλι του «Ναύτης» μεταξύ των συμμαθητών του. Ο Lenz λάτρευε το νερό. «Αργότερα μετέφερε την αγάπη του για το τοπίο της λίμνης της Μασουρίας στη θάλασσα και τον Έλβα», εικάζει ο κριτικός λογοτεχνίας Jörg Magenau.
Μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο το 1943, ο Lenz προσφέρθηκε εθελοντικά στο Πολεμικό Ναυτικό. Στις 20 Απριλίου 1944 έγινε δεκτός στο NSDAP και επιβιβάστηκε στις 2 Μαΐου. Αργότερα διορίστηκε στη Δανία, εγκατέλειψε λίγο πριν το τέλος του πολέμου και πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Βρετανούς. Αργότερα επεξεργάστηκε αυτές τις τελευταίες μέρες του πολέμου στην ιστορία «An End of the War», η οποία έγινε και ταινία.
Ο Lenz έμαθε για τις θηριωδίες των εθνικοσοσιαλιστών από βρετανικές εφημερίδες. Το 1947 γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου για να σπουδάσει αγγλικά, φιλοσοφία και λογοτεχνικές σπουδές, αλλά τα παράτησε και πήγε να εργαστεί ως ασκούμενος στην καθημερινή εφημερίδα «Die Welt». Εκεί γνώρισε τη μέλλουσα σύζυγό του Liselotte, με την οποία ήταν παντρεμένος για 56 χρόνια μέχρι το θάνατό της.
Δέσμευση για συμφιλίωση με την Πολωνία
Το πρώτο του μυθιστόρημα εκδόθηκε το 1951 και κέρδισε το σχόλιο «Όχι άσχημα» από τον Thomas Mann. Με τον τίτλο «Υπήρχαν γεράκια στον αέρα», είπε την ιστορία της αποτυχημένης απόδρασης ενός Ρώσου δασκάλου από τον αναδυόμενο κομμουνισμό στη Φινλανδία το 1917/18. Το 1952 ο Lenz εντάχθηκε στην «Group 47», μια ένωση διάσημων κοινωνικά κριτικών μεταπολεμικών συγγραφέων.
Παρά την παγκόσμια επιτυχία του με το «Γερμανικό Μάθημα», ο Lenz θεώρησε το μυθιστόρημά του «The Local History Museum» ως το πιο σημαντικό βιβλίο του. Σε αυτό μίλησε για έναν συμπολίτη του Μασουριάν που υπερασπίζεται τον εαυτό του ενάντια στην κακή χρήση της έννοιας της «πατρίδας» καταστρέφοντας το μουσείο που έχτισε ο ίδιος. Αυτός ο απολογισμός με τον ναζιστή Gauleiter Erich Koch και την καθυστερημένη εκκένωση της Ανατολικής Πρωσίας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο εμφανίστηκε μόλις το 1978.
Μέχρι τότε ο συγγραφέας είχε γίνει από καιρό δημόσιο πρόσωπο. Εμφανίστηκε ως ομιλητής των Σοσιαλδημοκρατών στις ομοσπονδιακές εκλογές του 1965. Το 1970, ο Masure Lenz και ο Günter Grass από το Danzig συνόδευσαν τον καγκελάριο Willy Brandt (SPD) στην Πολωνία για την υπογραφή της Συνθήκης της Βαρσοβίας. Και οι δύο συγγραφείς είχαν αγωνιστεί επιτυχώς για την κατανόηση με τα σοσιαλιστικά κράτη της Ανατολικής Ευρώπης και για τη συμφιλίωση με την Πολωνία.
«Συνήγορος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας»
Ως συγγραφέας, ο Lenz είχε, με τα δικά του λόγια, «σύμφωνο με τον αναγνώστη». Αν και θεωρούνταν παραδοσιακός αφηγητής με καλά υπολογισμένο σασπένς, περιστασιακά πειραματιζόταν. Το 1988 τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης του Γερμανικού Εμπορίου Βιβλίου και το 1999 με το Βραβείο Γκαίτε της πόλης της Φρανκφούρτης επί του Μάιν.
Ο Lenz πίστευε πάντα στην εξανθρωπιστική δύναμη της λογοτεχνίας. Πάντα είχε επίγνωση της κοινωνικής του ευθύνης ως συγγραφέα, όπως αποδεικνύουν τα δοκίμιά του με τίτλο «Ivory Tower and Barricade». Χαρακτηριστικά του είναι «η ζεστασιά, η φιλική προς τον άνθρωπο φύση», έτσι τον χαρακτηρίζει ο κριτικός λογοτεχνίας Magenau.
Ο Lenz πέθανε στο Αμβούργο στις 7 Οκτωβρίου 2014. Στη δημόσια επιμνημόσυνη τελετή στο Michel του Αμβούργου, ο φίλος του, πρώην καγκελάριος Helmut Schmidt (SPD), τον αποκάλεσε «διαμεσολαβητή της ανθρώπινης ευπρέπειας».
Με αφορμή τα 100ά γενέθλιά της, η Χανσεατική πόλη γιορτάζει τώρα τον εκλεκτό πολίτη της. Για παράδειγμα με το φεστιβάλ «Hamburg reads Lenz» τον Μάρτιο.
