Ο νέος Πρέσβης της Ελλάδας στο Όσλο, κ. Ευθύμιος Χαρλαύτης, επισκέφθηκε το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας την περασμένη εβδομάδα και επέδωσε τα διαπιστευτήριά του στην Πρόεδρο της Ισλανδίας, κα Halla Tómasdóttir. Κάτω από διαφορετικές συνθήκες, αυτή θα ήταν απλώς η συνήθης πρακτική του διπλωματικού απεσταλμένου της Ελλάδας στη Νορβηγία να εκπροσωπεί επίσης τη χώρα στο νησί των Βίκινγκς στον Βόρειο Ατλαντικό.
Ωστόσο, ο Έλληνας Πρέσβης διέσχισε τον μισό ωκεανό, αντιμετωπίζοντας ευκαιρίες και προκλήσεις. Αν και ο Ισλανδός Πρόεδρος εξέφρασε θαυμασμό για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, επιβεβαίωσε την ευθυγράμμιση σε μεγάλα διεθνή ζητήματα και αναγνώρισε τις δυνατότητες περαιτέρω διμερών σχέσεων, όλα αυτά γίνονται σε μια στιγμή που η Αθήνα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη τις γεωπολιτικές εξελίξεις και δεδομένα.
Στις 6 Φεβρουαρίου, η ισλανδική κυβέρνηση ενέκρινε το αίτημα της Άγκυρας να ανοίξει τουρκική πρεσβεία στο Ρέικιαβικ, με τις εργασίες να προγραμματίζονται να ξεκινήσουν εντός του τρέχοντος έτους. Αυτή η τουρκική κίνηση δεν είναι τυχαία, ούτε σχετίζεται με τον μικρό αριθμό Τούρκων που ζουν στην Ισλανδία.
Η γεωπολιτική αναβάθμιση της Ισλανδίας
Η Ισλανδία κατέχει σημαντική γεωστρατηγική αξία στον Βόρειο Ατλαντικό λόγω της θέσης της στο GIUK Gap (το πέρασμα μεταξύ της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου), το οποίο ελέγχει υποθαλάσσιες και εμπορικές διαδρομές (σημείο πνιγμού). Αν και δεν διατηρεί μόνιμο στρατό, η ύπαρξή του είναι καθοριστική για τη δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στην Αρκτική (από το 2014 η παρουσία του ΝΑΤΟ έχει αυξηθεί μέσω των αεροσκαφών επιτήρησης και των ανθυποβρυχιακών δυνατοτήτων) και η σημασία του αναβαθμίζεται συνεχώς λόγω της παρακολούθησης της ρωσικής δραστηριότητας στην περιοχή. Οι δεσμοί της με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ισχυροί, ενώ διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην περιβαλλοντική πολιτική, την έρευνα και τη βιώσιμη ναυτιλία.
Οι νέες θαλάσσιες διαδρομές καθιστούν την Ισλανδία έναν πιθανό κόμβο εφοδιαστικής μεταξύ της Αρκτικής, της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Ταυτόχρονα, η χώρα λειτουργεί ως στρατηγική πύλη προς τις θαλάσσιες διαδρομές του Ατλαντικού και του Αρκτικού Κύκλου, με άμεση συνάφεια με τις εμπορικές οδούς που οδηγούν στην Ασία.
Φυσικά, η μετατόπιση του παγκόσμιου γεωπολιτικού κέντρου βάρους προς την Αρκτική το αναδεικνύει ως κρίσιμη παράμετρο για τη στρατηγική ισορροπία, καθώς η Ισλανδία μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο ελέγχου των θαλάσσιων δρόμων, ως επιχειρησιακό εφαλτήριο του ΝΑΤΟ σε περιόδους κρίσης και ως μέσο ενίσχυσης της πολιτικής, οικονομικής και γεωπολιτικής συνεργασίας με μεγάλες δυνάμεις (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα).
Χάρμπορ, Ρέικιαβικ (AP Photo/Kirsty Wigglesworth)
Η Τουρκία στην Αρκτική: Στρατηγική και οφέλη
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία επιχειρεί μια στρατηγική διείσδυση στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, επεκτείνοντας την παρουσία της εκεί μέσω της Νορβηγίας (από το 2019 έχει πραγματοποιήσει πέντε TASE – Turkish Arctic Scientific Expeditions) και μέσω ενεργού συμμετοχής σε πρωτόκολλα όπως το Spitsbergen για τα νησιά Svalbard (η Ελλάδα υπέγραψε το ίδιο πρωτόκολλο από 19 έως 5).
Η Ισλανδία είναι μέλος του Αρκτικού Συμβουλίου, στο οποίο η Τουρκία συμμετέχει ως κράτος παρατηρητής. Η νέα πρεσβεία στο Ρέικιαβικ θα παρέχει στην Άγκυρα άμεση πρόσβαση σε χώρες και θεσμούς της Βόρειας Ευρώπης, με πολλαπλά οφέλη – εμπορικά, οικονομικά και γεωπολιτικά. στρατηγικά συμφέροντα στις περιοχές του Βόρειου Ατλαντικού και της Αρκτικής.
Η ίδρυση της πρεσβείας στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η Άγκυρα επιδιώκει μια παγκόσμια παρουσία πέρα από τη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, δεδομένης της ήδη ενεργού εμπλοκής της στην Αφρική. Δημιουργεί έναν άμεσο δίαυλο πολιτικής επικοινωνίας με την Ισλανδία και ένα νέο εφαλτήριο για διμερή και πολυμερή διπλωματία κοντά στη Γροιλανδία και την ευρύτερη περιοχή της Αρκτικής.
Μεσοπρόθεσμα, ενισχύει την εικόνα της Τουρκίας ως αναδυόμενης παγκόσμιας διπλωματικής δύναμης στις υποθέσεις της Αρκτικής, στις νέες θαλάσσιες διαδρομές και στους ενεργειακούς πόρους. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι η τουρκική πρεσβεία στο Ρέικιαβικ αποτελεί ένα στρατηγικό βήμα πολιτικής, οικονομικής και γεωστρατηγικής διείσδυσης στη Βόρεια Ευρώπη και την Αρκτική.
Η ελληνική κοινότητα στην Ισλανδία
Η ελληνική παρουσία στην Ισλανδία είναι μικρή αλλά αξιοσημείωτη. Τα πρώτα οργανωμένα μεταναστευτικά κινήματα συνδέονταν κυρίως με ακαδημαϊκές και επαγγελματικές δραστηριότητες, ενώ η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 οδήγησε σε εκθετική αύξηση του ελληνικού πληθυσμού, ο οποίος σήμερα αριθμεί τουλάχιστον 800 άτομα.
Το 2004, όταν η Ελλάδα σήκωσε το τρόπαιο του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου, μόνο 8 Έλληνες που ζούσαν στο Ρέικιαβικ γιόρτασαν εκεί, όπως διηγείται ένας από αυτούς, ο Αντώνης Κουμουρίδης, τότε ιατρός στην Ισλανδία και σήμερα πλαστικός χειρουργός που ζει και εργάζεται στη Νορβηγία. Οι περισσότεροι Έλληνες στην Ισλανδία ζουν στο Ρέικιαβικ και εργάζονται στον τουρισμό, τη φιλοξενία, την εκπαίδευση και την έρευνα, ενώ συμμετέχουν επίσης ενεργά σε επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου ακόμη και ενός ελληνικού καταστήματος λουκουμάδων, καθώς και σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Δεδομένου ότι η Ελλάδα δεν διατηρεί πρεσβεία στο Ρέικιαβικ, οι διπλωματικές σχέσεις καλύπτονται από την ελληνική πρεσβεία στο Όσλο. Ωστόσο, τα τελευταία 20 χρόνια, ο Ισλανδός φιλέλληνας Rafn Alexander Sigurdsson, Επίτιμο Προξενείο της Ελλάδας στην Ισλανδία, συνέβαλε σημαντικά στην ενίσχυση των διμερών σχέσεων, στη στήριξη της ελληνικής κοινότητας και ως γέφυρα μεταξύ των δύο χωρών.
Το 2017, κατά την επίσκεψη εκεί του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Μητροπολίτη Σουηδίας Κλεόπα, τέθηκαν τα θεμέλια για την ελληνορθόδοξη ενορία του Αποστόλου Βαρθολομαίου στο Ρέικιαβικ, υπό τη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Σουηδίας και πάσης Σκανδιναβίας, αναγνωρισμένη από τις ισλανδικές αρχές. Παρά την ίδρυσή του όμως, οι πνευματικές ανάγκες των Ελλήνων παραμένουν σημαντικές, καθώς δεν υπάρχει μόνιμη ή τακτική ιερατική παρουσία.
Επί του παρόντος, η Ελλάδα διατηρεί περιορισμένη επαφή με τα ισλανδικά πανεπιστήμια μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus. Σε μια εποχή που η Τουρκία διαθέτει δομές όπως το Εθνικό Κέντρο Ναυτικού Δικαίου και Θαλάσσιων Μελετών DEHUKAM και επιδιώκει συστηματικά να δημιουργήσει βάσεις για να αμφισβητήσει το status quo στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα χρειάζεται επειγόντως να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που προσφέρει η διασπορά της και η ελληνική ναυτιλιακή βιομηχανία.
Αεροπορική και πολιτιστική σύνδεση Αθήνα – Ρέικιαβικ
Η αποκατάσταση της απευθείας αεροπορικής σύνδεσης μεταξύ Αθήνας και Ρέικιαβικ, η οποία ανεστάλη πριν από δύο χρόνια λόγω της χρεοκοπίας του αερομεταφορέα Play OG, είναι κρίσιμος παράγοντας για την ενίσχυση των σχέσεων της Ελλάδας με την Ισλανδία. Μια πιθανή νέα σύνδεση θα απέφερε πολλαπλά οφέλη: θα ενίσχυε τον τουρισμό και τις ισλανδικές επισκέψεις στην Ελλάδα, θα προωθούσε τις διμερείς οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, θα διευκόλυνε τις ανάγκες των Ελλήνων στη διαβίωση και τις ανάγκες των Ελλήνων. αυξάνοντας παράλληλα το διεθνές αποτύπωμα των ελληνικών αεροπορικών εταιρειών.
Η ιστορική και πολιτιστική διάσταση ενισχύει περαιτέρω τη σημασία της Ελλάδας για το «Παγωμένο νησί» και αντίστροφα. Η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα αγαπητή στους Ισλανδούς: Η Ισλανδία αναφέρεται ως Θούλη από τον Πυθέα της Μασσαλίας και του Πλίνιου, ενώ η ισλανδική νοοτροπία είναι τόσο παρόμοια με την ελληνική που οι Ισλανδοί έχουν περιγραφεί ως «οι Μεσογειακοί του Βορρά».
Δεν είναι τυχαίο ότι ένα αγαπημένο ελληνικό τραγούδι του Ισλανδού καθηγητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και διεθνώς κορυφαίου ειδικού στον Πλωτίνο, Eyjólfur Kjalar Emilsson, είναι «Το τρένο φεύγει στις οκτώ».σε στίχους Μάνου Ελευθερίου και μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Αυτή η πολιτισμική εξοικείωση καθιστά τους στενότερους δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών τόσο φυσικούς όσο και στρατηγικά επωφελείς.
