Είναι μια δομημένη επανάληψη είκοσι πέντε χρόνων μαροκινής διπλωματίας που προσφέρει ερευνητής Mohammed Rida Nour σε μια έκθεση που δημοσιεύθηκε από το Μαροκινό Κέντρο Αφρικανικών Σπουδών και Βιώσιμης Ανάπτυξης (CMEADD), με τίτλο «Η εξωτερική πολιτική του Μαρόκου υπό τον Μωάμεθ VI (1999-2025): θεσμοθετημένη αντιστάθμιση και σκόπιμη παραγωγή αλληλεξάρτησης». Μέσα από μια ανάλυση που συνδυάζει τη θεωρία των διεθνών σχέσεων και τις εμπειρικές παρατηρήσεις, τονίζει ο συγγραφέας μια σταδιακή μεταμόρφωση αλλά βαθιά της εξωτερικής δράσης του Βασιλείου.
Μακριά από μια απλή προσαρμογή στις εξελίξεις στο διεθνές πλαίσιο, αυτή η μετάλλαξη αντανακλά, σύμφωνα με την έκθεση, μια αλλαγή στη λογική στον τρόπο με τον οποίο το Μαρόκο αντιλαμβάνεται και ασκεί την επιρροή του. Δεν είναι πλέον μόνο θέμα διατήρησης ισορροπιών ή διασφάλισης συμμαχιών, αλλά δομών μόνιμες σχέσεις, περιλαμβάνονται σε οικονομικά, νομικά και θεσμικά πλαίσια, τα οποία ενισχύουν τη θέση του Βασιλείου στο περιφερειακό και διεθνές περιβάλλον του. Αυτή η κλίση, η οποία αποτελεί μέρος της συνέχειας των στρατηγικών προσανατολισμών του Βασιλείου ενώ ανανεώνει τα όργανα του, σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια διπλωματία διατήρησης σε μια λογική υποτιθέμενης αλληλεξάρτησης.
Από μια διπλωματία ισορροπίας σε μια στρατηγική «αλυσοδέσμευσης»
Η έκθεση περιγράφει αυτή την εξέλιξη ως «Ιδρύματα αντιστάθμισης κινδύνου»μια στρατηγική που συνίσταται στον πολλαπλασιασμό των συνεργασιών χωρίς να εγκλωβιζόμαστε σε αποκλειστικές ευθυγραμμίσεις, ενώ αγκυροβολούμε αυτές τις σχέσεις σε μόνιμες δομές. Ο στόχος δεν είναι πλέον απλώς η διαφοροποίηση, αλλά η δημιουργία αλληλεξάρτησης, έτσι ώστε «το κόστος της διακοπής να γίνει υψηλό για τους εταίρους».
Η γεωοικονομία ως όργανο εξουσίας
Μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές της έκθεσης έγκειται στην κεντρική θέση που δίνεται στη γεωοικονομία. Το Μαρόκο περιγράφεται εκεί ως ηθοποιός που κινητοποιείται τις οικονομικές του δυνατότητες να παράγουν γεωπολιτικές επιπτώσεις. Το λιμενικό συγκρότημα Tanger Med αποτελεί την πιο εμβληματική απεικόνιση αυτού. Καθιερώνοντας τον εαυτό της ως κορυφαίο κόμβο εφοδιαστικής, έδωσε τη δυνατότητα στο Βασίλειο να εισέλθει στην καρδιά των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας, ιδιαίτερα σε την αυτοκινητοβιομηχανία. Αυτή η ενοποίηση, υπογραμμίζει η έκθεση, συμβάλλει στη δημιουργία «μιας μορφής διαρθρωτικής αποτροπής», στο βαθμό που οποιαδήποτε διαταραχή θα επηρεάσει επίσης τους οικονομικούς εταίρους του Μαρόκου. Αυτή η λογική υπερβαίνει τη μοναδική περίπτωση του Tanger Med. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που αποσκοπεί στο να καταστήσει το Μαρόκο ουσιαστικό σύνδεσμο στα περιφερειακά και διεθνή οικονομικά κυκλώματα.
Ευρώπη: μεταξύ αλληλεξάρτησης και αντιδικίας
Ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος του Βασιλείου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέχει κεντρική θέση σε αυτή την αρχιτεκτονική. Η έκθεση υπογραμμίζει μια σχέση που χαρακτηρίζεται τόσο από ισχυρή οικονομική ολοκλήρωση όσο και από επαναλαμβανόμενες νομικές εντάσεις. Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με συμφωνίες συμπεριλαμβανομένης της Σαχάρας άνοιξαν έτσι μια νέα σειρά, όπου ο νόμος γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης. Ωστόσο, αυτές οι διαφωνίες δεν έθεσαν υπό αμφισβήτηση το βάθος των οικονομικών σχέσεων, καταδεικνύοντας τη σταθερότητα των αλληλεξαρτήσεων που δημιουργήθηκαν με τα χρόνια. Σε αυτή τη διαμόρφωση, το Μαρόκο αναπτύσσει μια εξειδικευμένη προσέγγιση του νόμου, κινητοποίηση νομικών μέσων εκτός από την παραδοσιακή διπλωματική δράση προκειμένου να διαφυλάξει τα συμφέροντά της και να εδραιώσει τις θέσεις της.
Ο αφρικανικός άξονας: επιρροή μέσω της ολοκλήρωσης
Η επιστροφή του Μαρόκου στην Αφρικανική Ένωση το 2017 σηματοδοτεί ένα αποφασιστικό βήμα στην αναδιάταξη της εξωτερικής του πολιτικής. Η έκθεση τονίζει ότι υποσαχάρια Αφρική έχει γίνει χώρος προτεραιότητας για την προβολή της επιρροής του Μαρόκου. Η παρουσία αυτή βασίζεται στη διάρθρωση των οικονομικών μέσων. Μαροκινοί τραπεζικοί όμιλοι, όπως«Τράπεζα Attijariwafaσυμμετέχουν στη διάρθρωση των χρηματοπιστωτικών συστημάτων σε πολλές χώρες. Συγχρόνως, την ομάδα OCP αναπτύσσει βιομηχανικά και γεωργικά έργα, ιδιαίτερα στην Αιθιοπία και τη Νιγηρία, συμβάλλοντας στην επισιτιστική ασφάλεια της ηπείρου. Η έκθεση υπογραμμίζει αυτή τη διάσταση τονίζοντας ότι το Μαρόκο «μετατρέπει τα έσοδά του από φωσφορικά άλατα σε μοχλό γεωπολιτικής επιρροής», συμμετέχοντας στη δυναμική της συνανάπτυξης.
Σαχάρα: στρατηγική κεντρική θέση και αλλαγή στα μέσα
Το ερώτημα του Σαχάρα παραμένει το θεμέλιο της μαροκινής διπλωματίας. Ωστόσο, η έκθεση υπογραμμίζει την εξέλιξη των μεθόδων. Παράλληλα με την παραδοσιακή διπλωματική δράση, το Μαρόκο έχει επενδύσει στον νομικό και κανονιστικό τομέα. Η στρατηγική αυτή στοχεύει να επιβάλει σταδιακά το σχέδιο αυτονομίας ως πλαίσιο αναφοράς στα διεθνή φόρουμ. Αμερικανική αναγνώριση του Μαροκινισμού της Σαχάρας το 2020 αποτελεί μέρος αυτής της δυναμικής, απεικονίζοντας την ικανότητα του Βασιλείου να συμπεριλάβει τις προτεραιότητές του σε ευρύτερες γεωπολιτικές ανασυνθέσεις.
Θρησκευτική ήπια δύναμη: μια κανονιστική επιρροή
Μια άλλη διάσταση που τονίζεται στην έκθεση: ο ρόλος της θρησκείας στην εξωτερική πολιτική του Μαρόκου. διά μέσου την εκπαίδευση των ιμάμηδων και την προώθηση του μετριοπαθούς Ισλάμ, Το Μαρόκο αναπτύσσει μια επιρροή που υπερβαίνει το αυστηρά διπλωματικό πλαίσιο. Αυτός ο μοχλός συμβάλλει στην ενίσχυση των δεσμών με πολλές χώρες εταίρους, ενώ τοποθετεί το Βασίλειο ως αξιόπιστο παράγοντα στον αγώνα κατά του εξτρεμισμού. Η έκθεση θεωρεί αυτό ως μια μορφή «διεθνικής κανονιστικής ασφάλειας», που βασίζεται στη διάδοση κοινών θρησκευτικών και θεσμικών προτύπων.
Μια φιλόδοξη στρατηγική υπό περιορισμούς
Παρά την άνοδο της εξουσίας, η έκθεση υπογραμμίζει την ύπαρξη διαρθρωτικών περιορισμών. Η μαροκινή οικονομία παραμένει ισχυρή εξαρτώνται από την Ευρωπαϊκή Ένωσηπου συγκεντρώνει σημαντικό μέρος του εξωτερικού εμπορίου. Επιπλέον, παράγοντες όπως το στρες του νερού ή η αστάθεια του Σαχέλ αποτελούν στοιχεία ευπάθειας που ενδέχεται να επηρεάσουν την τροχιά του Βασιλείου. Η έκθεση αναφέρει έτσι ένα «παράδοξο αυτονομίας»όπου η αναζήτηση στρατηγικής ανεξαρτησίας εντάσσεται σε ένα περιβάλλον επίμονων αλληλεξαρτήσεων.
Μια διπλωματία στην αναδιοργάνωση
Στο τέλος αυτής της ανάλυσης, η έκθεση CMEADD υπογραμμίζει μια σημαντική εξέλιξη στη μαροκινή διπλωματία. Χωρίς να σπάει τα θεμελιώδη του στοιχεία, το Βασίλειο έχει επαναπροσδιορίσει σταδιακά τα όργανα και τους τρόπους δράσης του. Από μια διπλωματία ισορροπίας σε μια στρατηγική αλληλεξάρτησης, από μια λογική ευθυγράμμισης στη σωστή διαχείριση πολλαπλών συνεργασιών, το Μαρόκο επιβεβαιώνεται ως ένας παράγοντας ικανός να περιηγηθεί σε ένα περίπλοκο διεθνές περιβάλλον. Σε ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από την αναδιάρθρωση της ισορροπίας δυνάμεων, αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να καθιερώσει το Βασίλειο ως μια κομβική δύναμη μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, υπό τον όρο ότι τα περιουσιακά της στοιχεία μετατρέπονται σε βιώσιμη ρυθμιστική ικανότητα.
