Πολλοί άνθρωποι διαβάζουν μυθιστορήματα για ψυχαγωγία. Αλλά οι ιστορίες θα μπορούσαν να κάνουν πολλά περισσότερα από το να περνούν απλώς την ώρα. Μια νέα ανασκόπηση από ψυχολόγους στο Πανεπιστήμιο York στον Καναδά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αφηγηματική λογοτεχνία συνδέεται με μια ποικιλία θετικών επιδράσεων – από καλύτερες γλωσσικές δεξιότητες έως περισσότερη ενσυναίσθηση και χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης στην τρίτη ηλικία.
Οι ερευνητές αναφέρουν αυτό στο ειδικό περιοδικό «Current Opinion in Psychology». Για τη δουλειά τους, αξιολόγησαν πολυάριθμες μελέτες των τελευταίων ετών και σχεδίασαν μια ολοκληρωμένη εικόνα των πιθανών πλεονεκτημάτων της ανάγνωσης.
Η μυθοπλασία ενισχύει τις γλωσσικές και κοινωνικές δεξιότητες
Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι η ανάγνωση διευρύνει το λεξιλόγιο. Αυτό που είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι η αφηγηματική λογοτεχνία φαίνεται να σχετίζεται πιο έντονα με τις γλωσσικές δεξιότητες από την ανάγνωση βιβλίων μη μυθοπλασίας. Όποιος διαβάζει μυθιστορήματα σε τακτική βάση επωφελείται ιδιαίτερα από τη διαφορετική γλώσσα και τις πολύπλοκες αφηγηματικές δομές.
Ένα επίκεντρο της έρευνας είναι ο κοινωνικός αντίκτυπος της λογοτεχνίας. Όταν διαβάζουν, οι άνθρωποι φαντάζονται τον εαυτό τους στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις προοπτικές φανταστικών χαρακτήρων. Αυτή η διανοητική εμπλοκή θα μπορούσε να ενισχύσει την ικανότητα καλύτερης κατανόησης των πραγματικών ανθρώπων. Καθοριστικός παράγοντας φαίνεται να είναι λιγότερο το ατομικό βιβλίο και περισσότερο η μακροχρόνια πρακτική ανάγνωσης.
Τα παιδιά και οι νέοι επωφελούνται ιδιαίτερα
Τα πιο πειστικά ευρήματα αφορούν τους νέους. Οι ιστορίες προφανώς βοηθούν τα παιδιά να αναγνωρίσουν καλύτερα τα συναισθήματα των άλλων και να αποκτήσουν διαφορετικές οπτικές γωνίες. Μια μετα-ανάλυση 21 μελετών παρέμβασης με σχεδόν 2.000 παιδιά με μέσο όρο ηλικίας έξι ετών δείχνει ότι τα βιβλία που αφορούν τη συμπόνια και τις κοινωνικές καταστάσεις μπορούν να προάγουν την ενσυναίσθηση. Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα ισχυρό όταν τα παιδιά διάβαζαν μόνα τους ή μόνο με ένα άλλο άτομο.
Υπάρχουν επίσης θετικά αποτελέσματα σε μεγαλύτερα παιδιά και νέους. Στην Ισπανία, οι ερευνητές συνόδευσαν σχεδόν 400 φοιτητές για δύο χρόνια. Οι δάσκαλοι διέθεταν τακτικά χρόνο για τη σιωπηλή ανάγνωση μυθιστορημάτων και ταυτόχρονα αύξαναν το αναγνωστικό κίνητρο – για παράδειγμα μέσω συζητήσεων για συγγραφείς ή λογοτεχνικές διασκευές. Οι νέοι ανέπτυξαν υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Μια ελβετική μελέτη έδειξε επίσης ότι οι τακτικές λογοτεχνικές συζητήσεις Τα δεκάχρονα βελτίωσαν την ικανότητά τους να αλλάζουν προοπτικές.
Ιδιαίτερα ωφελήθηκαν νέοι από αγροτικές περιοχές ή οικογένειες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Μια μελέτη σε περισσότερους από 14.000 μαθητές διαπίστωσε ότι η ψυχαγωγική ανάγνωση σχετίζεται ιδιαίτερα στενά με τις κοινωνικές δεξιότητες. Οι ερευνητές υποπτεύονται ότι οι ιστορίες μεταφέρουν κοινωνικές εμπειρίες που μπορεί να είναι λιγότερο κοινές στην καθημερινή ζωή. Παρόλο που η μελέτη δεν έκανε διάκριση μεταξύ μυθιστορημάτων και μη μυθιστορηματικών βιβλίων, συνολικά η έρευνα δείχνει ότι η αφηγηματική λογοτεχνία επιτυγχάνει ισχυρότερα κοινωνικά αποτελέσματα.
Λιγότερες προκαταλήψεις, περισσότερη εμπειρία ζωής
Οι ιστορίες θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στην εξάλειψη των προκαταλήψεων. Επιτρέποντας στους αναγνώστες να λάβουν την οπτική γωνία των χαρακτήρων από άλλες κοινωνικές ή πολιτιστικές ομάδες, μπορεί να προκύψει πολιτισμική ενσυναίσθηση. Ωστόσο, ένα βιβλίο δεν αλλάζει τις ρυθμίσεις αυτόματα. Αυτό που έχει σημασία είναι πόσο πιστευτά σχεδιάζονται οι χαρακτήρες και πόσο έντονα ασχολούνται οι αναγνώστες με την ιστορία.
Επιπλέον, μελέτες υποδεικνύουν ότι η τακτική ανάγνωση λογοτεχνικών μυθιστορημάτων μπορεί να προωθήσει μια πιο διαφοροποιημένη άποψη για τον κόσμο. Οι ενήλικες που είχαν διαβάσει πολλή λογοτεχνία στην παιδική τους ηλικία περιέγραψαν τους άλλους ανθρώπους ως πιο περίπλοκους και έβλεπαν τις κοινωνικές ανισότητες πιο κριτικά. Οι νέοι ανέφεραν επίσης ότι τα βιβλία τους βοήθησαν να κατανοήσουν καλύτερα και να αντιμετωπίσουν συναισθηματικά τις δύσκολες καταστάσεις της ζωής. Για το λόγο αυτό, η βιβλιογραφία γίνεται πλέον ολοένα και πιο σημαντική για την εκπαίδευση των επαγγελματιών του ιατρού, προκειμένου να προωθηθεί η ικανότητα στοχασμού και η συναισθηματική ικανότητα.
Θετικά αποτελέσματα ακόμη και σε μεγάλη ηλικία
Οι ηλικιωμένοι θα μπορούσαν επίσης να επωφεληθούν από το τακτικό διάβασμα. Αρκετές μακροπρόθεσμες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που διαβάζουν συχνά βιβλία παραμένουν διανοητικά σε καλή κατάσταση περισσότερο και χάνουν τις γνωστικές τους δεξιότητες πιο αργά. Το διάβασμα θεωρείται μια απαιτητική διανοητική δραστηριότητα που προκαλεί συνεχώς τον εγκέφαλο και μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση των νευρικών συνδέσεων. Μελέτες δείχνουν ότι οι τακτικοί αναγνώστες είναι λιγότερο πιθανό να υποφέρουν από γνωστική έκπτωση – ανεξάρτητα από παράγοντες όπως η εκπαίδευση, το εισόδημα ή ο προηγούμενος τρόπος ζωής.
Επιπλέον, ορισμένες μελέτες μεγάλου πληθυσμού αναφέρουν ότι οι αναγνώστες βιβλίων πέθαιναν λιγότερο συχνά από τους μη αναγνώστες κατά τη διάρκεια της περιόδου παρατήρησης. Οι ερευνητές υποπτεύονται ότι η καλύτερη πνευματική ικανότητα θα μπορούσε να παίξει κάποιο ρόλο. Αν και λήφθηκαν στατιστικά υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση, το εισόδημα και η κατάσταση της υγείας, δεν είναι ακόμη δυνατό να πούμε με βεβαιότητα εάν η ίδια η ανάγνωση ευθύνεται για τα παρατηρούμενα οφέλη.
Συνολικά, ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η τακτική ανάγνωση της αφηγηματικής λογοτεχνίας μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη γλωσσική, κοινωνική και πνευματική ανάπτυξη καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Μπορείτε να βρείτε όλες τις λεπτομέρειες για τη μελέτη εδώ.
