Επιστήμονας για τη λογοτεχνία της ΛΔΓ: «Κανείς δεν ήξερε καλύτερα πώς να γράφει ανάμεσα στις γραμμές»

taz: Κυρία Haug, πώς ταιριάζουν το queerness και το GDR;

Franziska Haug: Καταρχάς, θα ήθελα να τονίσω ότι η νομική κατάσταση για τους γκέι και τις λεσβίες στη ΛΔΓ ήταν πολύ καλύτερη από ό,τι στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

taz: εγώΣτη ΛΔΓ, η ομοφυλοφιλία ήταν σε μεγάλο βαθμό ατιμώρητη από το 1968 και μετά.

Haug: Επιπλέον, η δυνατότητα άμβλωσης, η οποία υπήρχε πολύ νωρίτερα στη ΛΔΓ από ό,τι στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τις αμφιφυλόφιλες και τις λεσβίες. Στη ΛΔΓ, πολλές γυναίκες με παιδιά συνήψαν λεσβιακή σχέση μετά τον πρώτο τους γάμο με έναν άνδρα. Αυτό διευκολύνθηκε από μια γρήγορη και φθηνή διαδικασία διαζυγίου. Η συγκεκριμένη ιστορική κατάσταση οδήγησε σε άλλους τρόπους ζωής.

taz: Ωστόσο, υπήρχαν στη ΛΔΓ για γκέι και λεσβίες λιγότερες ευκαιρίες για δημόσια συνάντηση. Η Στάζι παρακολουθούσε την γκέι και λεσβιακή σκηνή μέχρι τη δεκαετία του 1980.

Haug: Είναι αλήθεια ότι η ομοφυλοφιλία, ιδιαίτερα, δεν βιώθηκε τόσο ανοιχτά μεταξύ των ανδρών. Υπάρχουν όμως πολλοί λόγοι για αυτό. Ωστόσο, υπήρχε μια ενεργή υποκουλτούρα ομοφυλόφιλων και λεσβιών. Αλλά ήταν λιγότερο δημόσιο από ό,τι στη Δυτική Γερμανία και δεν στρεφόταν απαραίτητα εναντίον του κράτους. Αντίθετα, ή ίσως ακριβώς γι’ αυτό, η λογοτεχνία ήταν ένα μέρος όπου η queerness συζητήθηκε πολύ ανοιχτά στη ΛΔΓ.

taz: Wa
r ανοιχτή queerness πιθανή στη βιβλιογραφία της ΛΔΓ;

Haug: Η λογοτεχνία στη ΛΔΓ ήταν απίστευτα ευρεία. Σχεδόν καμία άλλη χώρα δεν έχει παράγει τόσα πολλά σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν κείμενα που λένε λεσβία ή γκέι που έχουν δημοσιευτεί. Αλλά πολύ queer ζωή λάμβανε χώρα πιο σιωπηρά στη λογοτεχνική φαντασία. Είναι μια διαλεκτική σχέση που είχε απήχηση και στην κοινωνία.

taz: Ο ορισμός σας για το «queer» ξεπερνά την ταυτότητα των συγγραφέων και των χαρακτήρων. Μιλάς για μια λογοτεχνική διαδικασία, έναν queer υλισμό. Τι σημαίνει αυτό;

Haug: Τα κείμενα που συζητούνται στο βιβλίο μας είναι υλιστικά με την έννοια ότι έχουν ως αφετηρία την πραγματικότητα της ΛΔΓ, τον σοσιαλισμό. Ταυτόχρονα, περιέχουν ουτοπίες και ελπίδες, δηλαδή τη δυνατότητα μετακίνησης μεταξύ των άκαμπτων νόμων και κανόνων, χωρίς όμως να απομακρυνόμαστε από το ιστορικά συγκεκριμένο θέμα. Πολλά μυθιστορήματα τοποθετούνται σε καθημερινά περιβάλλοντα. Είναι πάντα μια αλληλεπίδραση.

taz: Μπορείτε να το εξηγήσετε πιο αναλυτικά;

Haug: Ένα παράδειγμα είναι το «Franziska Linkerhand» της Brigitte Reimann για έναν νεαρό ιδεαλιστή αρχιτέκτονα. Οι ελπίδες υπέρβασης ενός πατριαρχικού μοντέλου ζωής ή μιας καθαρά ετεροφυλοφιλικής αγάπης ενσωματώνονται ακριβώς στην περιγραφή της πατριαρχίας που βρίσκει ο κεντρικός ήρωας. Αυτό είναι ένα παράδειγμα του πώς η queerness αναπτύσσεται από, ή ίσως μπορεί μόνο να αναπτυχθεί από, μια επεξεργασία της υλικότητας που μας περιβάλλει.

taz: Άρα εμφανίστηκε ιδιαίτερα queer λογοτεχνία στη ΛΔΓ;

Haug: Λοιπόν, τουλάχιστον κανείς δεν ήξερε καλύτερα πώς να γράφει διακριτικά ανάμεσα στις γραμμές για να χωρέσει αυτό που δεν θα μπορούσε να ειπωθεί τόσο συγκεκριμένα. Και νομίζω ότι αυτό μπορεί να συνδεθεί με μια queer διαδικασία γιατί πάντα αναζητά τρόπους που βρίσκονται κάπου στη μέση.

taz: Ποιο κείμενο από τη ΛΔΓ πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσετε;

Haug: Αυτή την ερώτηση έκανα και στον συγγραφέα Norbert Marohn. Στη συνέντευξη που τυπώθηκε στο βιβλίο μας, δίνει τη λίστα με τα καλύτερα του. Προτείνω το “Good Morning, Beautiful One” της Maxie Wander. Συγκεντρώνει λογοτεχνικές συνεντεύξεις με 19 γυναίκες. Στη ΛΔΓ υπήρχε μια παράδοση, που δυστυχώς σταμάτησε στην περίπτωσή μου, να δίνουν οι μητέρες το βιβλίο στις κόρες τους ως τελετουργία μύησης. Στο πλάι θα έβαζα το “Completely Different – Information from Gay Men” του Jürgen Lemke, το οποίο δείχνει την πολλαπλότητα και τις αντιφάσεις της επιθυμίας των ομοφυλοφίλων στη ΛΔΓ με παρόμοιο στυλ.