Ο πατέρας της έφυγε από την Ουγγαρία ως παιδί, φτάνοντας στις ΗΠΑ με τη μητέρα του και τον νέο Αμερικανό σύζυγό της πριν από το 1950. Η Ζίνα μεγάλωσε σε μια οικογένεια όπου είχε την ουγγρική ταυτότητα και το όνομα, αλλά όχι τη γλώσσα. Όταν εξοικειώθηκε με τις συνθέσεις του Béla Bartók εμπνευσμένες από δημοτικά τραγούδια, θέλησε να γνωρίσει την αυθεντική πηγή, έτσι επισκέφτηκε την Τρανσυλβανία αρκετές φορές, αποκτώντας μια πολύ βαθύτερη κατανόηση των υπολειμμάτων της παραδοσιακής ζωής του χωριού, που είχε βαθιά επίδραση πάνω της. Το 2010, ίδρυσε τον Ουγγρικό Λαϊκό Κύκλο Τραγουδιού και το τρίο Vadalma στο Σαν Φρανσίσκο. Το 2017, επέστρεψε στην Ουγγαρία με πλήρη απασχόληση, διδάσκει μαθητές από περισσότερες από 50 χώρες, εν μέρει εξ αποστάσεως και εν μέρει προσωπικά, σε όλες τις ΗΠΑ και την Ευρώπη και προσφέρει καλοκαιρινά εργαστήρια, καθοδήγηση και καθοδήγηση σε συνεργασία με διάφορα ουγγρικά ιδρύματα και λαϊκούς ερμηνευτές.
***
Πείτε μου για τις ουγγρικές σας ρίζες και πώς η οικογένειά σας (και αργότερα ο εαυτός σας) εκτιμά την ουγγρική πολιτιστική κληρονομιά σας ενώ μεγαλώνετε στο Σαν Φρανσίσκο.Â
Ο πατέρας μου έφυγε από την Ουγγαρία στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ως μικρό παιδί, φτάνοντας στις ΗΠΑ με τη μητέρα του και τον νέο Αμερικανό σύζυγό της (τον πατριό του) πριν από το 1950. Δεν τους επιτρεπόταν να μιλούν ουγγρικά στο σπίτι, και τον πήραν και στο σχολείο. Ο πατριός του ήταν στρατιωτικός πιλότος, έτσι η οικογένεια μετακόμισε από τη μια βάση στην άλλη. Συνολικά, είχαν μια πολύ διαφορετική εμπειρία από εκείνους που έφτασαν μετά το 1956 ή εκείνους που είχαν δύο Ούγγρους γονείς στο σπίτι. Έχασε τη μητρική του γλώσσα. Ξανασυνδέθηκε με τον βιολογικό του πατέρα μετά από δεκαετίες χωρισμού, όπως ακριβώς γεννήθηκα. Επισκεπτόμασταν την Ουγγαρία κάθε χρόνο στην πρώιμη παιδική μου ηλικία καθώς αναζωπύρωσε αυτή τη σύνδεση. Αυτά τα ταξίδια είχαν βαθιά επίδραση πάνω μου. Στο Σαν Φρανσίσκο, είχαμε μπιχλιμπίδια στο σπίτι και ουγγρικά φορέματα για διακοπές, αλλά δεν ήμασταν καθόλου συνδεδεμένοι με την ουγγρική κοινότητα του Bay Area – συνδέθηκα μαζί τους μόνο ως ενήλικας. Ως παιδί, γνώρισα την ουγγρική κουλτούρα μέσω της μουσικής πολύ νωρίς. Κατά τη διάρκεια των σπουδών μου στο πιάνο, έμαθα κομμάτια του Bartók σχεδόν αμέσως και ήμουν περίεργος να μάθω περισσότερα.
Από πού πηγάζει το ενδιαφέρον σας για τη μουσική (και την ουγγρική λαϊκή μουσική);
Με τράβηξε η μουσική από τις πρώτες μου αναμνήσεις. Ως παιδί, υπέθεσα ότι όλοι οι μουσικοί συνέθεταν τη μουσική που έπαιζαν, έτσι έφτασα στα πρώτα μου μαθήματα πιάνου με τις δικές μου μικρές συνθέσεις. Ευτυχώς, η δασκάλα μου δεν μου είπε διαφορετικά, έτσι συνέχισα να γράφω μουσική σε όλη μου την παιδική ηλικία. Τα αγαπημένα μου κλασικά κομμάτια ήταν αυτά που επηρεάστηκαν από τις λαϊκές παραδόσεις. Κατά τη διάρκεια του γυμνασίου, σπούδασα κουβανέζικα κρουστά και Ιάβας Gamelan, ενώ κατά τη διάρκεια του Ωδείου, σπούδασα βόρειο ινδικό τραγούδι και Mandinkan kora και τραγούδησα στη χορωδία της πρώιμης μουσικής. Πέρασα μισό χρόνο κάνοντας έρευνα πεδίου για τη μουσική στην Αργεντινή και ένα καλοκαίρι μουσικής έρευνας στην Ιαπωνία. Το ενδιαφέρον μου για τη μουσική της Ανατολικής Ευρώπης με οδήγησε να συνεργαστώ με μια χορωδία στην Καλιφόρνια με ειδίκευση στις βαλκανικές παραδόσεις. Ήταν εντελώς οργανικό που αναζήτησα την ουγγρική λαϊκή μουσική.
Θέλατε να ακούσετε το πρωτότυπο υλικό πηγής που χρησιμοποιούσε ο Béla Bartók για τα έργα του, αλλά δεν μπορούσατε να το βρείτε στις ΗΠΑ, έτσι μετακομίσατε στην Ουγγαρία, σωστά;
Αυτό είναι σωστό. Ήμουν εξοικειωμένος με τις συνθέσεις του Bartók εμπνευσμένες από δημοτικά τραγούδια, αλλά ήθελα να ακούσω τις ίδιες τις ηχογραφήσεις του χωριού, τις οποίες είχαμε μάθει στο μάθημα της ιστορίας της μουσικής. Στη Βουδαπέστη, ήμουν απίστευτα τυχερός που βρήκα το Óbuda Folk Music School, όπου τα μαθήματα τραγουδιού διδάσκονται απευθείας από τις ηχογραφήσεις του χωριού. Μετά από μερικές δεκάδες τραγούδια, άρχισα να τα ερωτεύομαι. Επειδή δεν μιλούσα ακόμη ουγγρικά, η εστίασή μου ήταν αρχικά μουσική: η διακόσμηση, ο κουρδισμός, ο ρυθμός, η φωνητική γραφή, κ.λπ. Τα κείμενα των τραγουδιών είχαν όλο και περισσότερο νόημα και για μένα πολύ γρήγορα ότι οι παλιές ηχογραφήσεις και τα τραγούδια ήταν απλώς η κορυφή του παγόβουνου: θα έλεγα ότι τότε άλλαξε η πορεία της ζωής μου.
Τι αντίκτυπο είχαν οι επισκέψεις σας στο Λεκάνη των Καρπαθίων έχετε πάνω σας;
Μετά από μερικές πρώτες επισκέψεις σε χωριά, θα έλεγα ότι ένα πολύ εντυπωσιακό ταξίδι ήταν το 2015, όταν πήγα να μείνω με τη θεία Erzsi DezsÅ’ στο Magyarszovt (Suatu), στην περιοχή MezÅ’ség της Τρανσυλβανίας, για πέντε ημέρες με την τρίχρονη τότε κόρη μου. Είχα μάθει ήδη δεκάδες τραγούδια από αυτήν, αλλά εκείνες οι μέρες μαζί μου έδωσαν μια πολύ βαθύτερη κατανόηση της ζωής του χωριού και των παρεξηγήσεων σχετικά με αυτήν. Έμαθα για την αφθονία – φρούτων, καθαρό αέρα, χρόνο – σε ένα πλαίσιο που ονομάζουμε «φτώχεια», για τα τραγούδια ως επικοινωνία, για τη ζωή από τη γη. Πολλά βαθιά μαθήματα από εκείνη την εβδομάδα μένουν μαζί μου μέχρι σήμερα. Νομίζω ότι μου έδωσε το θάρρος να κάνω διάφορα ταξίδια μετά από αυτό επίσης, με έναν ευρύτερο σκοπό και περιέργεια για το πλαίσιο.
Σε μεταγενέστερα ταξίδια, είδα τη δύναμη του να μπορείς να φτιάχνεις τα πάντα για τον εαυτό σου, όχι μόνο τα τρόφιμα απευθείας από την καλλιέργεια λαχανικών και την εκτροφή ζώων, αλλά και τα ρούχα σου και κάθε αντικείμενο στο σπίτι σου, αντί να εξαρτάσαι από καταστήματα για βασική επιβίωση. Είχα περάσει χρόνια στο Σαν Φρανσίσκο βλέποντας την αντίθεση. Θα μπορούσα να αναλογιστώ τη βαθιά αίσθηση της κενότητας και της έλλειψης ρίζας για όσους δεν έχουν αυτές τις δεξιότητες και αυτή τη γνώση πια. Ανέπτυξα περισσότερους τρόπους σκέψης για τη δουλειά που έκανα, ποιον ρόλο υπηρετούσα και ποιο είναι πραγματικά το κενό, πέρα από τα τραγούδια. Τελικά, με ενδιέφερε αυτό που χάσαμε: το πραγματικό κόστος των αλλαγών «εκσυγχρονισμού» που πολλοί θεωρούν θετικές. Για παράδειγμα, φαίνεται πολύ πιο βολικό να αγοράζεις ύφασμα σε ένα κατάστημα από το να μαζεύεις ίνες, να τις προετοιμάζεις, να τις κλονίζεις, να τις βάφεις και να τις πλέκεις. Αλλά όταν αυτές οι περιστρεφόμενες συγκεντρώσεις εξαφανιστούν, πιθανότατα θα χάσεις αυτές τις ισόβιες φιλίες, την καθημερινή συναισθηματική υποστήριξη, τον κοινωνικό χρόνο, το φλερτ, την κάθαρση και δεκάδες τραγούδια – Αυτό είναι ένα μεγάλο τίμημα για κάποιο φτηνό ύφασμα. Όλα όσα έχω μάθει στα χωριά πηγαίνουν πίσω στα μαθήματα τραγουδιού, στις διαλέξεις και στις παραστάσεις μου. Είναι το θεμέλιο για ό,τι κάνω – παρέχει τον βασικό προσανατολισμό για το πώς παρουσιάζω αυτά τα υλικά.
Με την επιστροφή σας στις ΗΠΑ, ξεκινήσατε να διδάσκετε τα ουγγρικά λαϊκά τραγούδια που είχατε συγκεντρώσει στην Ουγγαρία. Ποιος ενδιαφέρθηκε να τα μάθει και το πολιτισμικό τους πλαίσιο;
Επέστρεψα στο Σαν Φρανσίσκο το 2010 και αναζήτησα κάποιον στην ουγγρική κοινότητα του Bay Area για να συνεχίσω να σπουδάζω. Ήμουν στενοχωρημένος που άφηνα τον μέντορά μου Éva Fábián στην Ουγγαρία. Οι άνθρωποι που επικοινώνησα είπαν ότι ήθελαν να μάθουν από εμένα, κάτι που φαινόταν παράλογο για το ότι είχαν μάθει ακόμα ότι οι γηγενείς ομιλητές ήταν Ουγγρικά είχα πρόσβαση στις αρχικές ηχογραφήσεις πηγής, τις οποίες είχα ήδη χιλιάδες, και με τη μουσική μου εκπαίδευση, μπόρεσα να αναλύσω και να τους εξηγήσω τις μουσικές πτυχές των πιο απαιτητικών τραγουδιών, ήθελα να το επεκτείνω πέρα από τα ουγγρικά ομιλητές, οπότε άνοιξα τα μαθήματα σε μη ομιλητές – δημιουργώντας ουσιαστικά αυτό που έψαχνα νωρίτερα. Αυτή ήταν η αρχή του Ουγγρικού Λαϊκού Κύκλου Τραγουδιού (Népdalkör). Άνθρωποι κάθε είδους καταγωγής συμμετείχαν: μη Ουγγρόφωνοι με Ουγγρική καταγωγή, Ούγγροι μετανάστες, λαϊκοί χορευτές, άνθρωποι που ενδιαφέρονταν για τη μουσική των Βαλκανίων και άλλα στυλ της Ανατολικής Ευρώπης και δεν είχαν άλλο τρόπο να μάθουν για την ουγγρική μουσική μέχρι εκείνο το σημείο, άτομα που συνεργάζονταν με έναν Ούγγρο κ.λπ.
Τα πρώτα χρόνια, δίδασκα τραγούδια από όλες τις μεγάλες ουγγρικές περιοχές της λεκάνης των Καρπαθίων, εκτός από τη Μεγάλη Πεδιάδα, την οποία γνώριζα λιγότερο, και τα χριστουγεννιάτικα δημοτικά τραγούδια τους. Δίδαξα κυρίως από αρχειακές ηχογραφήσεις, αλλά και κάποιες δικές μου ηχογραφήσεις. Έχοντας βυθιστεί στην Ουγγαρία με ανθρώπους που εργάζονταν με αυτά τα υλικά για δεκαετίες, ήταν χαρά να μοιραστώ αυτά που ξέρω με όσους πεινούσαν για αυτό. Καλούσα τους μέντοράς μου στην Ουγγαρία κάθε εβδομάδα και επέστρεφα για έναν – δύο μήνες κάθε χρόνο για να μάθω περισσότερα, και ειδικά για να επισκεφτώ τα χωριά. Ήξερα τι έπρεπε να εξηγηθεί σε εκείνους στην Καλιφόρνια, είτε για τις περιοχές είτε για τη ζωή του χωριού είτε για την τεχνική του τραγουδιού, γιατί ήταν οι ίδιες ερωτήσεις που είχα.
Στο μεταξύ, η ουγγρική κοινότητα μου είχε ζητήσει να τραγουδήσω για εθνικές γιορτές όπως η 15η Μαρτίου ή η 20η Αυγούστου. Συνήθως τραγουδούσα σόλο a cappella γιατί δεν υπήρχε τοπική μπάντα. Ήθελα να μοιραστώ περισσότερα από αυτά τα τραγούδια με την ευρύτερη κοινότητα, με όσους δεν ήρθαν στα μαθήματα τραγουδιού. Δεδομένου ότι ήμουν εκπαιδευμένος συνθέτης, προέκυψε μια οργανική λύση: βρήκα μουσικούς από το «χωριό μου» και δημιούργησα τη συνοδεία που πίστευα ότι ταίριαζε στα τραγούδια – έτσι γεννήθηκε το τρίο μου Vadalma. Αναπτύξαμε τις διασκευές μας εδώ και αρκετά χρόνια, δίνοντας συναυλίες σε πολλούς διαφορετικούς χώρους, ειδικά μέρη όπου είχε παρουσιαστεί μόνο η ουγγρική λαϊκή μουσική». μεγάλες σκηνές, αλλά μάλλον μικρές, οικεία αίθουσες ακρόασης και χώροι συναυλιών που παρουσίαζαν διάφορα άλλα στυλ μουσικής. Προτιμώ αυτές τις ρυθμίσεις και την προσωπική σύνδεση. Μοιράστηκα τις βασικές πληροφορίες και τις μεταφράσεις των τραγουδιών – καθώς οι συναυλίες ήταν εν μέρει εκπαιδευτικές, μερικές φορές άτομα που πήγαιναν σε μια παράσταση έμπαιναν στη συνέχεια στα μαθήματα. Έτσι, μεταξύ Népdalkör και Vadalma, έχτισα μια υπέροχη κοινότητα σε αυτά τα πολλά χρόνια. Το 2017, είχα την ευκαιρία να επιστρέψω στην Ουγγαρία.
Από τότε, έχετε μαθητές από όλο τον κόσμο στα μαθήματα τραγουδιού σας. Ποιοι είναι οι τγεια και γιατί ενδιαφέρονται; ΕΝΑ
Πρώτα, προσκλήθηκα από τον Ουγγρικό Οίκο Κληρονομιάς (Hagyományok Háza) στη Βουδαπέστη για να κάνω ένα μάθημα ουγγρικού λαϊκού τραγουδιού στα αγγλικά, όπως έκανα στο Σαν Φρανσίσκο. Οι μαθητές περιελάμβαναν Ούγγρους της διασποράς (για παράδειγμα, που σπουδάζουν στο Ινστιτούτο Balassi), διεθνείς φοιτητές (για παράδειγμα, που σπουδάζουν στο Ινστιτούτο Kodály), ομογενείς που θέλουν να γνωρίσουν την τοπική κουλτούρα, καθηγητές αγγλικής γλώσσας και άτομα που απλώς ενδιαφέρονται να τραγουδήσουν. Ακόμη και ντόπιοι Ούγγροι προσχώρησαν για να μάθουν τα δημοτικά τραγούδια και να εξασκηθούν στα αγγλικά. Ο Andrea Navratil και εγώ κάναμε μαθήματα στο S4 Cultural Center για ένα διάστημα. Μετά χτύπησε ο Covid. Ποτέ δεν πίστευα ότι τα ομαδικά μαθήματα τραγουδιού θα λειτουργούσαν διαδικτυακά, αλλά αποφασίσαμε να το δοκιμάσουμε με την εβδομαδιαία ομάδα μου. Επειδή είχα ήδη επαφές στις ΗΠΑ, έστειλα μια πρόσκληση να γίνω μέλος. Γρήγορα φτάσαμε από δέκα άτομα σε 25, στη συνέχεια επεκταθήκαμε από μια ομάδα σε δύο και μετά σε τρία. Όταν έλαβα ένα μήνυμα από κάποιον στην Αυστραλία, πρόσθεσα μια πρωινή ώρα στη Βουδαπέστη για το βράδυ τους και αργότερα ένα μάθημα νωρίς το απόγευμα για τους ανθρώπους στην Ασία. Είχα μαθητές από κάθε ήπειρο, περισσότερες από 50 χώρες και πάνω από 25 πολιτείες των ΗΠΑ και επαρχίες του Καναδά.
Ποιες είναι οι μέθοδοι διδασκαλίας σας;
Οι μέθοδοι διδασκαλίας μου είναι οι ίδιες είτε αυτοπροσώπως είτε διαδικτυακά, και πώς έμαθα – την υπέροχη και ισχυρή μέθοδο του táncház κίνημα στην Ουγγαρία. Ακούμε την ηχογράφηση της αρχικής πηγής και την τραγουδάμε γραμμή προς γραμμή – αυτή είναι η βάση. Εκτυπώνω τις λέξεις του τραγουδιού, εξετάζουμε την προφορά και τη μετάφραση μαζί και δίνω λίγο περισσότερες πληροφορίες για να βεβαιωθώ ότι όλοι είναι προσανατολισμένοι. Μόλις δημοσίευσα ένα άρθρο μέσω του Ινστιτούτου Μουσικολογίας σε έναν τόμο που γιορτάζει τα 50 χρόνια αυτής της μεγάλης ερώτησης του κινήματος.
Έχετε συνεργαστεί με αρκετούς Ούγγρους λαϊκούς ερμηνευτές πέρα από τους Éva Fábián και Andrea Navratil. Ποιος είχε τον μεγαλύτερο αντίκτυπο πάνω σου;
Η Ã‰va ήταν ο κύριος μέντοράς μου τα πρώτα χρόνια στην Ουγγαρία. Γνώρισα γρήγορα τη Marianna Nyitrai και τον Gergely Agócs, και μετά την Andrea. Υπήρξαν όλοι πολύ σημαντικοί μέντορες για μένα. Είμαι βαθιά ευγνώμων για την υποστήριξή τους και την υπομονή τους. Έχω δουλέψει με πολλούς άλλους μέσω συνεντεύξεων για τη διατριβή μου (για παράδειγμα, Bea Palya, à gi Szalóki, Szilvi Bognár) και μέσω συνεργατικών παραστάσεων σε περιοδείες Vadalma (István Berecz, Salamon Soma, à gnes Enyedi, και συνόλων όπως Μπάντα). Εξίσου σημαντικοί για μένα, αν όχι περισσότερο, είναι οι μουσικοί του χωριού από τους οποίους είχα την τιμή και το προνόμιο να μάθω αυτά τα τραγούδια. Η εστίασή μου τώρα είναι να συνεργαστώ με όσους περισσότερους από αυτούς μπορώ όσο είναι ακόμα μαζί μας.
Συνεργάζεστε με πανεπιστήμια, κάνοντας καλοκαιρινά εργαστήρια, καθοδήγηση και καθοδήγηση.
Ναι, τώρα διδάσκω σε πολλά ιδρύματα στη Βουδαπέστη: εβδομαδιαία στο Óbuda Folk Music School, μεμονωμένα μαθήματα ή masterclasses στο Liszt Academy of Music ή στο Magyar Zene Háza, ετήσιες διαλέξεις για τους υπότροφους Fulbright, ELTE, ομάδες σπουδών στο εξωτερικό και σε διάφορα τοπικά ιδρύματα δούλευα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ένας επαγγελματίας τραγουδιστής ή ένα σύνολο καθώς προετοιμάζονταν για μια παράσταση ή ηχογράφηση, ή οι μαθητές μου ήθελαν εντατική μελέτη το καλοκαίρι. Έχω διδάξει σε διάφορα μέρη στις ΗΠΑ, όπως το Csipketábor, τα Ουγγρικά Φεστιβάλ Κληρονομιάς και τα Ουγγρικά Σπίτια σε διάφορες πόλεις, χώρους παραδοσιακής μουσικής και κέντρα μουσικής κοινότητας.
Έχετε επίσης διδάξει την ουγγρική προφορά σε μη ομιλητές.
Αυτό αναπτύχθηκε οργανικά στα τμήματα τραγουδιού. Τα άνοιξα τόσο σε ομιλητές όσο και σε μη ομιλητές, που προφανώς έπρεπε να μάθουν τους ήχους των γραμμάτων. Για να μην κουράσω τα ηχεία, τα έβαλα να έρθουν μισή ώρα νωρίτερα για να περάσουμε από το αλφάβητο. Πολλοί που εντάχθηκαν στο Singing Circle έγιναν συνεχόμενα μέλη για χρόνια, αλλά πάντα υπήρχαν και νέοι που έρχονταν μαζί μας, οπότε ήταν μια πρακτική λύση να διοργανώνουμε ξεχωριστά μαθήματα ουγγρικής προφοράς. Με την πάροδο του χρόνου, έχω αναπτύξει περαιτέρω τα μαθήματα και έχω τελειοποιήσει τον τρόπο με τον οποίο διδάσκω τους ήχους. Συνειδητοποίησα ότι αυτό θα ήταν πρακτικό και για άλλες ομάδες εκτός από εκείνες που παρακολουθούν τα μαθήματα τραγουδιού μου, γι’ αυτό και τις καλωσόρισα. Πολλές τάξεις της Ουγγρικής επικεντρώνονται περισσότερο στο λεξιλόγιο και τη γραμματική, με ορισμένους καθηγητές να δυσκολεύονται να εξηγήσουν πώς να κάνουν τους ήχους ή να υποθέτουν ότι η προφορά είναι χαμένη υπόθεση. Δεν ακολουθώ αυτή την προσέγγιση. Μου φέρνει μεγάλη χαρά να το εξηγήσω από τη σκοπιά ενός φυσικού αγγλόφωνου, να τους δώσω σαφήνεια και να το απομυθοποιήσω. Είναι μια φωνητική γλώσσα και υπάρχουν μόνο δύο ήχοι που δεν μοιράζονται τα αγγλικά.
Πώς ζείτε τη διπλή εθνική σας ταυτότητα;
Η ζωή μου είναι εντελώς δίγλωσση και διπολιτισμική. Το ίδιο είναι και τα παιδιά μου, ο φίλος μου, η ευρύτερη οικογένειά μου και η επαγγελματική μου ζωή. Απολαμβάνω τη δημιουργία γεφυρών και τη διαπολιτισμική κατανόηση και το να μπορώ να υπηρετήσω έναν ρόλο που αναζητούσα ο ίδιος. Είμαι ευγνώμων που, δεδομένων των δικών μου εμπειριών, μπορώ να βοηθήσω άλλους στο φάσμα μεταξύ αυτών των πολιτισμών ή που γειτνιάζουν με την Ουγγαρία, μέσω των σχέσεων, του επαγγέλματος ή των χόμπι τους.
Διαβάστε περισσότερα:
