Η επιρροή της Νάπολης στη λογοτεχνία: Ιστορίες μιας συναρπαστικής πόλης

Η τελευταία αποκάλυψη ονομάζεται Gianni Solla. Το «La memoria delle foglie» κυκλοφόρησε στις αρχές Ιουνίου, σε χαλαρή μετάφραση: «Η μνήμη των φύλλων». Μετά από μερικές σελίδες γίνεται σαφές: είναι ένα συγκινητικό βιβλίο, όπως ακριβώς και τα τέσσερα προηγούμενα μυθιστορήματά του.

Ο Λορέντζο έχασε νωρίς τη γυναίκα του και μεγάλωσε μόνος τα παιδιά. Τώρα είναι έτοιμος να γίνει παππούς, αλλά έχασε και τη δουλειά του. Για να ξεκινήσει από την αρχή, επιστρέφει στον τόπο της παιδικής του ηλικίας – στο νηπιαγωγείο στη μέση της Νάπολης που κάποτε ανήκε στους γονείς του. Οι ρίζες του βρίσκονται στο θερμοκήπιο, που μυρίζει χώμα και υγρασία. Θα βρει πάλι σταθερότητα εκεί;

Τουλάχιστον προσπαθεί, μαζί με τον νέο ιδιοκτήτη Ρενάτο, πρώην ποιητή, και τον σκύλο του Πιταγόρα. Ο Λορέντζο δίνει ένα χέρι στο μαγαζί. Μαζί σπέρνουν την αισιοδοξία στη ζωή τους. Επίσης σε αυτό του Πιταγορά. Κουνάει την ουρά του και του αρέσει να οδηγεί το αυτοκίνητο του Λορέντζο.

Ο Τζιάνι Σόλλα διηγείται προσεκτικά το εύθραυστο οικογενειακό ιστορικό του Λορέντζο, σαν να έδενε ένα πολυετές φυτό και να μην το σπάσει. Οι προτάσεις είναι συμπαγείς σαν ντοματίνια, το περιεχόμενο έχει έντονη γεύση.

Θυμός και απορία

Το Solla έχει τον δικό του ήχο, αυτόν της πόλης του. Νεάπολη. Αυτή είναι ηλεκτρισμένη ενέργεια πάνω από το ηφαιστειακό υπέδαφος και μπροστά σε ένα σκηνικό που κόβει την ανάσα: ο Βεζούβιος σχεδιάζει μια αισθησιακή καμπύλη στον ορίζοντα, ο Κόλπος αγκαλιάζει τη θάλασσα, το λιμάνι πάλλεται. Γύρω του, τα μπαρόκ παλάτσι λάμπουν δίπλα στο θρυμματισμένο rioni, τις συνοικίες αυτού του μυστικιστικού μέρους όπου το αίμα του αγίου της πόλης, San Gennaro, υγροποιείται κάθε χρόνο. Και εκεί που η Καμόρα αφήνει το αίμα να ρέει εξίσου. Εδώ, ο θυμός και η απορία συνυπάρχουν – το υλικό από το οποίο αποτελείται η λογοτεχνία.

Ίσως γι’ αυτό η Νάπολη συνεχίζει να μας εκπλήσσει με νέους συγγραφείς. Όπως καμία άλλη πόλη, η μητρόπολη του Mezzogiorno διαμορφώνει τη λογοτεχνία της Ιταλίας και όχι μόνο. Ήταν έτσι εδώ και αιώνες: από τον Βιργίλιο στην αρχαιότητα μέχρι τον Λουτσιάνο Ντε Κρεσέντζο στη σύγχρονη εποχή.

Και ακόμη και σήμερα η πόλη εκπλήσσει με μια ποικιλία από σύγχρονα μεγαλεία. Ο Έρι Ντε Λούκα μεταδίδει την παγκόσμια λογοτεχνία από τη δεκαετία του 1980, ο Μαουρίτσιο Ντε Τζιοβάνι εμπνέεται με τα αστυνομικά μυθιστορήματα και την τηλεοπτική σειρά που προέκυψε, η Βιόλα Αρντόνε έγινε ένα ιδιαίτερα περιζήτητο ταλέντο στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης το 2018, ακόμη και πριν από τη δημοσίευση του «Il treno dei bambini». Το βιβλίο της «A Train Full of Hope» έχει μεταφραστεί συνολικά σε 35 γλώσσες.

Ακόμα περισσότερα: υπάρχουν οι λογοτεχνικές αναφορές και οι αποκαλύψεις της μαφίας του Roberto Saviano, οι ανάλαφρες, βαθιές ιστορίες του Lorenzo Marone, η στοιχειωμένη, καλλιτεχνική γλώσσα της Valeria Parrella. Αυτό δεν αναφέρεται καν στην απόλυτη παγκόσμια σταρ, Έλενα Φεράντε. Ποιος είναι στην πραγματικότητα πίσω από το ψευδώνυμο είναι ακόμα ασαφές. Αυτό που γνωρίζουμε είναι τα στοιχεία των πωλήσεών τους. Σύμφωνα με τον μητρικό εκδότη Edizioni e/o, μόνο η τετραλογία γύρω από το «My Brilliant Friend» έχει πουλήσει 22 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως και έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 50 γλώσσες.

“Πραγματικό, ειλικρινές και ειλικρινές”

«Ο λαμπρός μου φίλος» άλλαξε τη Νάπολη. Την τελευταία δεκαετία, η πόλη γνώρισε μια άνθηση που συνορεύει με τον υπερτουρισμό. Κάποτε αποφεύχθηκε λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια, η Νάπολη είναι τώρα η ιταλική πόλη με τη δεύτερη μεγαλύτερη παραμονή μετά τη Ρώμη. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για αυτό: οι πλατείες του, η πίτσα του, το δημοφιλές περιεχόμενό του, όπως η εκρηκτική σκηνή ραπ ή η λατρεία του θεού του ποδοσφαίρου Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα, ο οποίος πέθανε το 2020.

Αλλά και η Έλενα Φεράντε. Υπήρχαν εδώ και καιρό ειδικές λογοτεχνικές περιοδείες για αυτό. Ο δημοτικός σύμβουλος Carlo Puca είναι υπεύθυνος για την εικόνα της Νάπολης. Λέει: «Όλο και περισσότεροι τουρίστες έρχονται στην πόλη για να επισκεφθούν τα μέρη και τις σκηνές που αναφέρονται στα βιβλία της Έλενα Φεράντε, του Μαουρίτσιο Ντε Τζιοβάνι, της Βιόλα Αρντόνε, του Ρομπέρτο ​​Σαβιάνο και άλλων».

Οι κινηματογραφικές προσαρμογές των έργων τους, όπως το «The Hand of God» του Paolo Sorrentino, το έχουν ενισχύσει. Ο κινηματογραφικός τουρισμός είναι «ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα στην πολιτιστική βιομηχανία σήμερα», λέει ο Carlo Puca. Ως αποτέλεσμα, η Νάπολη έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ένα αυθεντικό μέρος, «πλούσιο σε αντιθέσεις, ιστορίες και ταυτότητες». Η αφήγηση των Ναπολιτάνων καλλιτεχνών δείχνει όχι μόνο την παράδοση, αλλά και τις περίπλοκες και δύσκολες πλευρές της πόλης: «πραγματικές, ειλικρινείς και ειλικρινείς».

Πάνω από δύο χιλιάδες βράχοι

Όπως η Έλενα Φεράντε. Το έπος της Λίλα και της Λένα έχει να κάνει με την κοινωνική πρόοδο, τον φεμινισμό, την αυτοδιάθεση, τη φιλία και εν τέλει επίσης την ιστορία της Ιταλίας από τη μεταπολεμική περίοδο. Αυτά τα καθολικά θέματα αποκτούν ιδιαίτερο αντίκτυπο με φόντο τη φτωχή συνοικία, το Rione Luzzatti στην άκρη του σιδηροδρομικού σταθμού.

Ξανά και ξανά, κάτι εκπληκτικό, ανήκουστο, ακόμη και ανησυχητικό συμβαίνει σε αυτά τα σκοτεινά σοκάκια ή στον καυτό ήλιο στον παραλιακό δρόμο. Σελίδα μετά από σελίδα, κεφάλαιο μετά το κεφάλαιο, τόμος μετά τον τόμο – περισσότερα από δύο χιλιάδες cliffhangers. Το γεγονός ότι αυτό οδήγησε στη δημιουργία του hashtag #Ferrantefever ταιριάζει στην έλξη της πυρετώδους αφήγησης.

Το «Ο λαμπρός μου φίλος» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πλούτου των ιστοριών σε αυτή τη λαμπρή πόλη. Η Maurizio De Giovanni μας λέει γιατί το παραδίδει αυτό. Ο 68χρονος είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς και επιτυχημένους συγγραφείς στη Νάπολη με πάνω από 60 μυθιστορήματα και ιστορίες – συν θεατρικά έργα και σενάρια για προσαρμογές των δύο αστυνομικών σειρών του για τους ντετέκτιβ Ricciardi και Lojacono.

Η πόλη είναι τόσο πλούσια σε λογοτεχνία για κάποιο λόγο, λέει ο De Giovanni. «Οι χώροι μας είναι μικροί, επομένως η αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων είναι συνεχής και θορυβώδης». Καθώς ο Ντε Τζιοβάνι μιλάει στο τηλέφωνο, φαίνεται η επιθυμία να εξηγήσει την πατρίδα του, σοβαρά και πνευματώδη. «Χάρη στο ήπιο κλίμα, μπορούμε να κρατήσουμε τα παράθυρα ανοιχτά για δέκα μήνες το χρόνο». Αυτό σημαίνει ότι είστε στο Μπορώ επίσης να ακούσω τα πάντα από τους γείτονες στα στενά δρομάκια. «Έτσι, αναπόφευκτα γινόμαστε μέρος της οικογένειας».

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να μετακομίσει στο Μιλάνο ή στη Ρώμη, λέει ο Ντε Τζιοβάνι. Οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι και οι σημαντικοί κινηματογραφικοί παραγωγοί είναι στο σπίτι τους εκεί. Η προσοχή των μέσων ενημέρωσης είναι μεγαλύτερη εκεί. “Αυτό θα ήταν βολικό. Αλλά δεν θα έγραφα άλλο.”

Γιατί και η Νάπολη εμπλουτίζει μέσα από το κοινωνικό της μείγμα. Στο Μιλάνο ή στο Τορίνο χρειάζεται μια ώρα για να φτάσετε από το κέντρο της πόλης στον οικισμό. «Για εμάς, η περιφέρεια είναι ακριβώς στο κέντρο», λέει ο De Giovanni. Διάσημες γειτονιές όπως το Rione SanitÃ ή το Spagnoli βρίσκονται στην καρδιά της πόλης. Υπάρχουν κτίρια κατοικιών στα οποία ζουν ταυτόχρονα έως και τέσσερις διαφορετικές εισοδηματικές κατηγορίες. “Οι τραγωδίες και οι κωμωδίες διαδραματίζονται σε λίγα μέτρα. Είναι αδύνατο να ξεμείνουμε από ιστορίες εδώ.”

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Gianni Solla δείχνει επίσης αυτό το πεδίο έντασης. Σε μια σκηνή, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής Λορέντζο οδηγεί από το πολυτελές σαλόνι του πίσω στη φτωχή Ριόνε του παρελθόντος του και για να εργαστεί στο παλιό κέντρο του κήπου. «Ο δρόμος [. . .]«Συνδέει δύο πολύ διαφορετικά μέρη της πόλης και μόνο όσοι γεννήθηκαν εδώ μπορούν να νιώσουν την υπόγεια ύλη που τους συνδέει».

Στο τέλος αποδεικνύεται: Ο Λορέντζο είχε δίκιο. Κάτι φυτρώνει στο φυτώριο: η ελπίδα. Επέζησε στη μέση της παραμελημένης γειτονιάς για δεκαετίες. Τώρα ο Lorenzo βοήθησε στην ανακαίνιση και τη μεγέθυνσή του. Θα γίνει καταφύγιο για την κόρη και την εγγονή του, που θα μετακομίσουν εκεί. Κάτι νέο μεγαλώνει. Η Νάπολη προφανώς το έχει αυτό.