Ένας αφηγητής αμφιβολίας: Ο Norbert Gstrein λαμβάνει το Βραβείο Siegfried Lenz 2026 – Βραβείο Βιβλίου

Το βραβείο, αξίας 50.000 ευρώ, θα απονεμηθεί στις 11 Σεπτεμβρίου στο Δημαρχείο του Αμβούργου. Τον εγκωμιαστικό λόγο θα εκφωνήσει ο Daniel Kehlmann. Η κριτική επιτροπή αναγνωρίζει έναν συγγραφέα που «ανεξάρτητα αντλεί από τη λογοτεχνία του κλασικού μοντερνισμού» και αναπτύσσει περαιτέρω τα μοτίβα του. Στην πραγματικότητα, ο Gstrein είναι από καιρό ένας από εκείνους τους γερμανόφωνους συγγραφείς που βλέπουν τις ιστορίες λιγότερο ως χώρους βεβαιότητας παρά ως τόπους αμφιβολίας.

Τον εγκωμιαστικό λόγο θα εκφωνήσει ο Daniel Kehlmann

Φαίνεται απολύτως λογικό ότι ο Daniel Kehlmann παίρνει τον εγκωμιαστικό λόγο. Και οι δύο συγγραφείς μοιράζονται ένα ενδιαφέρον για την ευθραυστότητα της αφήγησης, αν και με διαφορετικούς τρόπους. Ενώ ο Kehlmann συχνά εργάζεται με την κατασκευή, το παιχνίδι προοπτικής και την πνευματική ειρωνεία, ο Gstrein επιδιώκει μια πολύ πιο ήσυχη, πιο δροσερή προσέγγιση. Και οι δύο, ωστόσο, δεν εμπιστεύονται την ιδέα μιας πραγματικότητας που μπορεί να ειπωθεί ξεκάθαρα.

Η μνήμη ως αβέβαιη περιοχή

Η λογοτεχνία του Gstrein περιστρέφεται γύρω από την ταυτότητα, την αλήθεια και την ενοχή. Όμως αυτές οι έννοιες δεν του εμφανίζονται ποτέ ως αφηρημένες κατηγορίες. Εμφανίζονται σε μικρές εναλλαγές: σε αντιφατικές αναμνήσεις, σε σπασμένες βιογραφίες, σε προτάσεις που δεν εμπιστεύονται τον εαυτό τους. Οι χαρακτήρες του συχνά μιλούν ενάντια στη διαύγεια της δικής τους ζωής.

Η κριτική επιτροπή τονίζει ότι δεν υπάρχει «καμία αξιοπιστία» με τον Gstrein και ότι οι απλές αιτίες είναι μόνο εμφανείς. Μάλιστα, τα μυθιστορήματά του προκύπτουν από σπασίματα και ανασφάλειες. Το παρελθόν δεν εμφανίζεται ως κλειστό αρχείο, αλλά ως ένας κινούμενος χώρος μνήμης.

Διαύγεια χωρίς πάθος

Η γλώσσα του Gstrein παραμένει εντυπωσιακά ελεγχόμενη. Η πρόζα του είναι ακριβής, συχνά ψύχραιμη, χωρίς ψυχολογική υπερέκταση. Τα συναισθήματα εμφανίζονται έμμεσα, διαθλώνται μέσω του προβληματισμού και της παρατήρησης. Από εκεί ακριβώς πηγάζει η ιδιόμορφη ένταση των κειμένων του.

Το γεγονός ότι ο Gstrein σπούδασε αρχικά μαθηματικά φαίνεται σχεδόν λογικό. Πολλά από τα μυθιστορήματά του ακολουθούν μια αυστηρή πνευματική αρχιτεκτονική και ταυτόχρονα καταδεικνύουν την αστάθειά της. Μαζί του, ποιος λέει, ποιος μένει σιωπηλός και ποιος πιστεύει ποιον δεν είναι ποτέ θέμα τύχης.

Το μεγάλο αντιπολεμικό βιβλίο

Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στο τελευταίο του μυθιστόρημα Υπό το πρώτο πρίσμα, το οποίο η κριτική επιτροπή ανέδειξε ρητά ως ένα «μεγάλο αντιπολεμικό βιβλίο». Η ιστορία δεν εμφανίζεται ως μια γραμμική κίνηση, αλλά ως μια σειρά από μετατοπίσεις, παραλείψεις και συνδέσεις ενοχής. Ο πόλεμος παραμένει παρών, συχνά έμμεσα – ως σκιά σε σώματα, μνήμες και σχέσεις.

Ο Gstrein, γεννημένος στο Τιρόλο το 1961 και ζώντας χρόνια στο Αμβούργο, έχει ήδη λάβει το βραβείο Thomas Mann, το Uwe Johnson Prize και το Austrian Book Prize. Το βραβείο Siegfried Lenz τιμά τώρα ένα έργο που έχει αποφύγει κάθε λογοτεχνική σαφήνεια για δεκαετίες.

Λογοτεχνία ενάντια στην ασφάλεια

Ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική εγγύτητα με τον Siegfried Lenz. Και οι δύο συγγραφείς ενδιαφέρονται για τα ηθικά ιζήματα της ιστορικής εμπειρίας. Αλλά ενώ ο Lenz βασιζόταν συχνά στην αφηγηματική σαφήνεια, ο Gstrein εργάζεται σταθερά με αβεβαιότητα και μια αλλαγή προοπτικής.

Η λογοτεχνία του δεν απαντά σε ερωτήσεις. Τα κρατάει ανοιχτά. Και εκεί ακριβώς έγκειται η συνεχής παρουσία τους.