Είκοσι πέντε ελληνικοί και διεθνείς οργανισμοί έχουν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την προτεινόμενη απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους από την Ελλάδα, προειδοποιώντας ότι το μέτρο θα μπορούσε να απειλήσει την ιδιωτική ζωή, την ανωνυμία και τα ψηφιακά δικαιώματα.
Σε κοινή επιστολή που απέστειλαν στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και άλλους υπουργούς της ελληνικής κυβέρνησης, οι οργανώσεις επέκριναν το σχέδιο απαγόρευσης πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 15 ετών σε πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Προειδοποιούν ότι η πρόταση θα μπορούσε να έχει συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από τους ανηλίκους και ενδεχομένως να επηρεάσει όλους τους χρήστες του Διαδικτύου στην Ελλάδα.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από την πρόταση ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου, αφού η κυβέρνηση είπε ότι σκοπεύει να αυστηροποιήσει τους κανόνες για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το σχέδιο προκάλεσε απαντήσεις από γονείς, εκπαιδευτικούς, επιστήμονες και υπερασπιστές των ψηφιακών δικαιωμάτων, καθώς η συζήτηση μετατοπίστηκε στο αν η Ελλάδα μπορεί να προστατεύσει καλύτερα τα παιδιά στο διαδίκτυο χωρίς να αποδυναμώσει τις ψηφιακές ελευθερίες.
Η διαδικασία έγινε πιο επίσημη αφού το σχέδιο νόμου ανέβηκε στις 12 Μαΐου στην πλατφόρμα TRIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της διαδικασίας κοινοποίησης και διεθνούς διαβούλευσης της ΕΕ.
25 οργανώσεις εκφράζουν ανησυχίες για την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην Ελλάδα
Μία εβδομάδα αργότερα, 25 οργανισμοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό συνυπέγραψαν μια λεπτομερή επιστολή 19 σελίδων με την οποία επικρίνουν τη νομοθετική πρωτοβουλία. Οι υπογράφοντες δραστηριοποιούνται στους τομείς της ψυχικής υγείας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της προστασίας των παιδιών, των ψηφιακών δικαιωμάτων, της επιστήμης των υπολογιστών και της προστασίας των καταναλωτών.
Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η προτεινόμενη διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας δεν θα επηρεάσει μόνο ανηλίκους. Στην πράξη, προειδοποιούν, θα μπορούσε να απαιτήσει από όλους τους χρήστες του Διαδικτύου στην Ελλάδα να αποδείξουν την ηλικία τους πριν αποκτήσουν πρόσβαση στις υπηρεσίες μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με την επιστολή, τα υποχρεωτικά εργαλεία επαλήθευσης ταυτότητας και τα ψηφιακά πορτοφόλια θα μπορούσαν να μετατρέψουν την πρόσβαση στο Διαδίκτυο σε σύστημα συνεχούς παρακολούθησης. Οι οργανισμοί υποστηρίζουν ότι ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε σταδιακά να περιορίσει την ανωνυμία στην ψηφιακή δημόσια σφαίρα και να δημιουργήσει ευρύτερους κινδύνους παρακολούθησης.
Ομάδες επικρίνουν την έλλειψη δημόσιας διαβούλευσης
Οι υπογράφοντες επικρίνουν επίσης αυτό που περιγράφουν ως απουσία ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης πριν από την εισαγωγή του μέτρου.
Λένε ότι δεν υπήρξε συμμετοχική διαδικασία που να περιλαμβάνει επιστήμονες, κοινωνικούς οργανισμούς, γονείς, εκπαιδευτικούς ή τα ίδια τα παιδιά. Αναρωτιούνται επίσης εάν η κυβέρνηση έλαβε υπόψη τις συστάσεις της αρμόδιας επιτροπής του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας της Ελλάδας.
Σύμφωνα με την επιστολή, η επιτροπή φέρεται να είχε εκφράσει επιφυλάξεις για γενικευμένες απαγορεύσεις πρόσβασης ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην Ελλάδα για ανηλίκους χαρακτηρίστηκε αναποτελεσματική
Η αναλογικότητα της προτεινόμενης απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους είναι μία από τις κεντρικές ανησυχίες που διατυπώνονται στην επιστολή.
Οι οργανισμοί αναγνωρίζουν ότι τα παιδιά αντιμετωπίζουν πραγματικούς κινδύνους στο διαδίκτυο, όπως επιβλαβές περιεχόμενο, εθιστικό σχεδιασμό πλατφόρμας, παραβιάσεις απορρήτου και έκθεση σε εκμετάλλευση. Ωστόσο, υποστηρίζουν ότι οι γενικές απαγορεύσεις δεν είναι αποτελεσματική λύση.
Αντίθετα, προτείνουν ισχυρότερα προγράμματα ψηφιακού γραμματισμού, καλύτερη εκπαίδευση για τα παιδιά και τους γονείς και αυστηρότερες υποχρεώσεις στις πλατφόρμες για τον περιορισμό των εθιστικών και εκμεταλλευτικών μηχανισμών σχεδιασμού.
Η επιστολή εγείρει επίσης ανησυχίες για πιθανό κοινωνικό αποκλεισμό για οικογένειες που δεν διαθέτουν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες ή πρόσβαση σε σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία. Προειδοποιεί ότι οι ανήλικοι μπορεί να στραφούν σε μεθόδους παράκαμψης, όπως VPN ή μη ρυθμιζόμενες πλατφόρμες, οι οποίες θα μπορούσαν τελικά να αυξήσουν τους κινδύνους για τα προσωπικά τους δεδομένα.
Πιθανή σύγκρουση με τους ψηφιακούς κανόνες της ΕΕ
Οι οργανισμοί υποστηρίζουν ότι η πρωτοβουλία ενδέχεται να έρχεται σε αντίθεση με το υφιστάμενο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις ψηφιακές υπηρεσίες βάσει του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Σημειώνουν ότι η DSA περιλαμβάνει ήδη διατάξεις για την προστασία των ανηλίκων και τη διαχείριση συστημικών κινδύνων σε ψηφιακές πλατφόρμες.
Ωστόσο, υποστηρίζουν ότι το πλαίσιο της ΕΕ δεν προβλέπει γενικευμένες απαγορεύσεις πρόσβασης βάσει ηλικίας ή υποχρεωτική ταυτοποίηση όλων των χρηστών.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν επίσης ασυνεπείς δημόσιες δηλώσεις και ασαφείς εξηγήσεις σχετικά με την πρόταση. Υποστηρίζουν ότι αυτό έχει αφήσει αναπάντητα βασικά ερωτήματα, συμπεριλαμβανομένου του πόσο μακριά θα φτάσει το μέτρο και εάν θα μπορούσε να αντέξει τον νομικό έλεγχο.
Ερωτήσεις για το ποιες πλατφόρμες θα καλυφθούν
Οι οργανισμοί προειδοποιούν ότι ο κανονισμός θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα από μεγάλες εμπορικές πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook.
Λένε ότι θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τα αποκεντρωμένα κοινωνικά δίκτυα όπως το Mastodon και το PixelFed, τα οποία λειτουργούν χωρίς κεντρικό εταιρικό έλεγχο ή αλγοριθμικά συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την αφοσίωση των χρηστών.
Ταυτόχρονα, η επιστολή εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον προφανή αποκλεισμό του YouTube από τον προτεινόμενο κανονισμό, παρά τη δημοτικότητά του στους ανηλίκους και τη χρήση μηχανισμών σύστασης περιεχομένου παρόμοιων με αυτούς που υπάρχουν σε άλλες μεγάλες πλατφόρμες.
Οι οργανισμοί ζητούν διαφάνεια και ασφαλέστερες πλατφόρμες
Οι οργανώσεις καλούν την ελληνική κυβέρνηση να ξεκινήσει ανοιχτή δημόσια διαβούλευση πριν προχωρήσει με το νομοσχέδιο.
Προτρέπουν επίσης τις αρχές να δημοσιεύσουν τις συστάσεις του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, να παρέχουν πλήρη διαφάνεια σχετικά με τις τεχνικές και νομικές γνωμοδοτήσεις που συνοδεύουν το μέτρο και να υιοθετήσουν πολιτικές που απαιτούν οι ίδιες οι πλατφόρμες να γίνουν ασφαλέστερες για όλους τους χρήστες.
Η επιστολή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο αποτελεί θεμιτό και επείγον στόχο. Ωστόσο, οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι αυτός ο στόχος δεν πρέπει να επιδιωχθεί μέσω μέτρων που ενδέχεται να αποδυναμώσουν την ιδιωτικότητα, να περιορίσουν την ανωνυμία ή να δημιουργήσουν νέες μορφές ψηφιακού αποκλεισμού.
