Η κάλυψη ενός τίτλου που σημάδεψε την παιδική του ηλικία συνοδεύεται συχνά από μια σιωπηλή υπόσχεση: να ανακαλύψει ξανά τις ίδιες αισθήσεις όπως πριν. Ωστόσο, αυτό σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει. Το παιχνίδι ξεκινά, κάθε ήχος είναι οικείος, κάθε επίπεδο αναγνωρίζεται…και ακόμα, κάτι φαίνεται διαφορετικό. Το συναίσθημα δεν είναι πλέον το ίδιο με αυτό που ένιωθε κατά την πρώτη ανακάλυψη. Το πρόβλημα δεν προέρχεται από το παιχνίδι, ούτε από τα γραφικά του, ούτε από τους μηχανισμούς του. Σύμφωνα με την ψυχολογία, αυτό που πραγματικά έχει αλλάξει είναι το άτομο που έχει πλέον τον ελεγκτή. Μια αλήθεια που μερικές φορές είναι δύσκολο να αποδεχτεί κανείς, αλλά που πολλοί τελικά ανακαλύπτουν: δεν επιστρέφουμε απλώς για να παίξουμε ένα παλιό παιχνίδι, προσπαθούμε να βρούμε μια παλιά εκδοχή του εαυτού μας.
Δεν προσπαθείς απλώς να θυμηθείς, προσπαθείς να επιστρέψεις
Η θεωρητικός του πολιτισμού Svetlana Boym όρισε τη νοσταλγία ως τη λαχτάρα για ένα σπίτι που δεν υπάρχει πια ή ίσως δεν υπήρξε ποτέ στην πραγματικότητα. Δεν είναι μια πιστή αναπαραγωγή του παρελθόντος, αλλά μια συναισθηματική ανασυγκρότηση που διαμορφώνεται από τις αναμνήσεις μας. Εδώ είναι πιθανώς η πραγματική σύγκρουση. Όταν ένα άτομο επιστρέφει για να παίξει ένα τραγούδι από την παιδική του ηλικία, δεν προσπαθεί απλώς να θυμηθεί μια περασμένη εποχή. Προσπαθεί να αναδημιουργήσει μια συγκεκριμένη αίσθηση: το θαύμα, την ελευθερία, την ξεγνοιασιά ή τον ενθουσιασμό που νιώθεις εκείνη τη στιγμή. Όταν όμως αυτή η ψευδαίσθηση συναντά την πραγματικότητα, κάτι σπάει.
Ο εγκέφαλός σας έχει μεταμορφώσει αυτή την περίοδο σε μια στιγμή που δεν μπορεί να αναπαραχθεί
Μέρος της εξήγησης έγκειται στον τρόπο λειτουργίας της μνήμης. Υπάρχει ένα φαινόμενο που ονομάζεταιεφέ αναπόλησηςπου αναφέρεται στην τάση να διατηρούνται ιδιαίτερα έντονες αναμνήσεις από την εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή. Αυτή η περίοδος παίζει ουσιαστικό ρόλο, γιατί συχνά αντιστοιχεί στη στιγμή που ο καθένας κατασκευάζει την ταυτότητά του και συσσωρεύει εμπειρίες που παραμένουν βαθιά αγκυρωμένες. Αλλάζει εντελώς τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε ένα παλιό βιντεοπαιχνίδι.Â
Δεν θυμόμαστε μόνο το ίδιο το παιχνίδι: θυμόμαστε επίσης το πρόσωπο που ήμασταν όταν το παίζαμε. Επιπλέον, ο εγκέφαλός μας συχνά μεταμορφώνει τις αναμνήσεις μας με την πάροδο του χρόνου. Μετριάζει ορισμένες αρνητικές πτυχές, ενισχύει θετικές στιγμές και μπορεί τελικά να μεταμορφώσει μια συνηθισμένη εμπειρία σε μια σχεδόν μυθική ανάμνηση.
Το πραγματικό πρόβλημα: δεν μπορείτε να παίξετε πια με τον ίδιο τρόπο
Ο λόγος που αυτά τα παιχνίδια δεν προσφέρουν πλέον τις ίδιες αισθήσεις έχει να κάνει με κάτι βαθύτερο από τη νοσταλγία. Ο ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi ανέπτυξε την έννοια τουροήμια ψυχική κατάσταση στην οποία ένα άτομο απορροφάται πλήρως από μια δραστηριότητα. Ο χρόνος φαίνεται να εξαφανίζεται, η προσοχή είναι μέγιστη και κάθε ενέργεια φαίνεται φυσική. Αυτό ακριβώς θα μπορούσε να συμβεί όταν έπαιζες ως παιδί.
Αλλά αυτή η κατάσταση εξαρτάται από μια ακριβή ισορροπία: η πρόκληση πρέπει να αντιστοιχεί στις ικανότητες του ατόμου. Όταν είσαι παιδί, όλα είναι καινούργια. Κάθε επίπεδο, κάθε μηχανικός και κάθε ανακάλυψη αντιπροσωπεύει μια πραγματική πρόκληση. Σήμερα, δεν είναι πια το ίδιο πράγμα. Οι ενήλικες κατανοούν τα συστήματα παιχνιδιών πιο γρήγορα, προβλέπουν τους μηχανισμούς και εντοπίζουν ευκολότερα λύσεις. Επομένως, η έκπληξη και η ανακάλυψη δεν λειτουργούν πλέον με τον ίδιο τρόπο.
Σε αυτό προστίθενται καθημερινές ανησυχίες: δουλειά, κούραση, ευθύνες και περισπασμοί που δεν υπήρχαν πριν. Το παιχνίδι δεν έχει χάσει απαραίτητα τη μαγεία του. Απλώς, η επιστροφή στην παλιά ψυχική κατάσταση έχει γίνει πολύ πιο δύσκολη.
Ένας νέος τρόπος κατανάλωσης βιντεοπαιχνιδιών
Η σχέση με τα βιντεοπαιχνίδια έχει επίσης αλλάξει με τα χρόνια. Σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στο Μεξικό, ένα μεγάλο ποσοστό των παικτών χρησιμοποιεί τώρα κυρίως smartphone για να παίξει. Σύμφωνα με στοιχεία του The Competitive Intelligence Unit, η πλειονότητα των Μεξικανών gamers παίζουν σε κινητά, ενώ οι κονσόλες καταλαμβάνουν πλέον διαφορετική θέση στις καταναλωτικές συνήθειες. Στο παρελθόν, το gaming συχνά σήμαινε να κάθεσαι για αρκετές ώρες μπροστά σε μια τηλεόραση με κονσόλα. ΕΧΕΙΣήμερα, ένα μεγάλο μέρος των βιντεοπαιχνιδιών λαμβάνει χώρα με τη μορφή σύντομων συνεδριών, συχνά σε κινητά τηλέφωνα. Αυτή η εξέλιξη τροποποιεί επίσης τη συναισθηματική μας σχέση με τα παιχνίδια. Η εμπειρία δεν συνδέεται πλέον πάντα με μεγάλες περιόδους βύθισης, αλλά περισσότερο με γρήγορες και κατακερματισμένες στιγμές.
Η επιστροφή σε ένα παλιό παιχνίδι είναι επίσης μια μορφή καταφυγίου
Εδώ είναι που όλα έχουν τελικά νόημα. Ο νευροεπιστήμονας Έντελ Τούλβινγκ διέκρινε διαφορετικούς τύπους μνήμης, κυρίως αυτή που συνδέεται με πληροφορίες και αυτή που συνδέεται με βιωμένες εμπειρίες. Όταν αναπολείτε ένα παλιό παιχνίδι, δεν θυμάστε μόνο τα επίπεδα, τους χαρακτήρες ή τους μηχανισμούς. Θυμάσαι επίσης απογεύματα χωρίς ευθύνες, φίλους που μπορεί να έχουν εξαφανιστεί από την καθημερινότητά σου και μια εποχή που η ζωή φαινόταν πιο απλή. Αυτός είναι ο λόγος που η επιστροφή σε αυτό το παιχνίδι μπορεί να προκαλέσει ένα περίεργο συναίσθημα.
Το παιχνίδι είναι ακόμα εκεί. Όμως η στιγμή έχει χαθεί. Η ψυχολογία της μνήμης δείχνει ότι η ανάμνηση δεν είναι το ίδιο πράγμα με το να ξαναζείς μια εμπειρία. Η μνήμη δεν διατηρεί το παρελθόν σαν ένα άθικτο αρχείο: το αναδομεί συνεχώς. Άρα το παιχνίδι που θυμάστε δεν υπάρχει ακριβώς στην ίδια μορφή. Έχει γίνει μια εκδοχή φιλτραρισμένη από χρόνο, συναισθήματα και νοσταλγία. Η έρευνα σε κοινότητες παιχνιδιών δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν στα παλιά βιντεοπαιχνίδια όχι μόνο για την ευχαρίστηση του παιχνιδιού, αλλά και για να ανακαλύψουν ξανά τη συναισθηματική σύνδεση που σχετίζεται με μια σημαντική περίοδο της ζωής τους.
Αυτοί οι τίτλοι έχουν γίνει σύμβολα μιας εποχής που δεν μπορεί να αναπαραχθεί. Και αυτός είναι ίσως ο λόγος που η επιστροφή δεν είναι ποτέ ακριβώς η ίδια. Δεν είναι μόνο επειδή έχει αλλάξει το παιχνίδι. Είναι επίσης επειδή ο άνθρωπος που το παίζει σήμερα έχει αλλάξει.
