Η αναταραχή του νέου κόσμου

Αγκυροβολημένες στη φαντασία μας, πανταχού παρούσες στις ειδήσεις, οι διεθνείς σχέσεις είναι πηγές ανησυχίας. Σαν να βρισκόμασταν μπροστά στο άγνωστο. Ενώ ο κόσμος εξακολουθεί να περιμένει την επανέναρξη των ιρανοαμερικανικών διαπραγματεύσεων, ο πόλεμος, μετά τη γενοκτονία στη Γάζα, επιβεβαιώνει μια αλλαγή.

ΕΝΑ

Un désordre geopolitique

Η διεθνής τάξη, που γεννήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, βρίσκεται σε φάση αποσύνθεσης: είτε αφορά τις μεθόδους ρύθμισης της οικονομίας (ελεύθερο εμπόριο), τις μεθόδους πολιτικής οργάνωσης (δημοκρατία, κράτος δικαίου), είτε τις μεθόδους επίλυσης συγκρούσεων (διπλωματία, πολυμέρεια). Είναι πράγματι το τέλος μιας παγκόσμιας τάξης που γινόμαστε μάρτυρες. Ελλείψει μιας ηγεμονικής δύναμης ικανής, μόνης, να επιβάλει μια νέα τάξη πραγμάτων, έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή που χαρακτηρίζεται από την αταξία που προκαλεί η διεκδίκηση της ιμπεριαλιστικής λογικής, της λεηλασίας (εδαφών, πόρων κ.λπ.).

Ένα τέτοιο παγκόσμιο περιβάλλον ευνοεί ένα υψηλό επίπεδο σύγκρουσης, απρόβλεπτου, αστάθειας και αβεβαιότητας. Η αστάθεια κυριαρχεί σε έναν χαοτικό κόσμο, όπου η εισβολή (από την Ουκρανία στον Λίβανο) και η βία φαίνεται να έχουν εξομαλυνθεί. Παρά το διεθνές δίκαιο και την κατ’ αρχήν απαγόρευση του πολέμου, καθιερώνεται και πάλι ως φυσικό μέσο επίλυσης διαφορών, με φόντο την κατάρρευση των μηχανισμών της πολυμέρειας του ΟΗΕ.

Ο πολλαπλασιασμός και η επικάλυψη των κρίσεων δίνουν την αίσθηση της δομικής και μόνιμης αστάθειας. Οι σύγχρονες κρίσεις είναι στην πραγματικότητα παγκόσμιες, αλληλοεξαρτώμενες και συστημικές. Το βάθος της κρίσης συνδέεται με τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της: οικονομικό, κοινωνικό, οικολογικό, δημοκρατικό και γεωπολιτικό. Η επίλυση τέτοιων προκλήσεων εξαρτάται από τη συνεργασία. Ωστόσο, το παράδοξο της εποχής μας έγκειται στην τάση προς τη μονομερή προσέγγιση και την παρακμή της πολυμερούς σε έναν πολυπολικό και αλληλοεξαρτώμενο κόσμο. Η πολυπολικότητα και η διεθνική φύση των παγκόσμιων θεμάτων απαιτούν μια πιο περιεκτική και συντονισμένη προσέγγιση, όπου διαφορετικά κράτη και περιφέρειες συνεργάζονται για την εξεύρεση κοινών λύσεων.

ΕΝΑ

Μια γεωοικονομική διαταραχή

Επιπλέον, το τέλος των ψευδαισθήσεων μιας «ευτυχισμένης παγκοσμιοποίησης», όπου όλοι θα ήταν νικητές, σπέρνει τον όλεθρο στις κοινωνικοπολιτικές εντολές και τροφοδοτεί την άνοδο των εξτρεμιστικών πολιτικών δυνάμεων στις δυτικές δημοκρατίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδέχονται τη ρήξη τους με δεκαετίες πίστης στο ελεύθερο εμπόριο και στη ρύθμιση της παγκόσμιας αγοράς από το διεθνές δίκαιο. Ένα κίνημα προστατευτισμού με πολλαπλές αιτίες, που κυμαίνονται από την οικονομική κρίση του 2008-2009 έως τη μετά τον Covid συνειδητοποίηση των τρωτών σημείων ορισμένων αλυσίδων αξίας σε στρατηγικούς τομείς.

Από την οικονομική κρίση του 2008 μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένου του «Brexit», την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ και τις κοινωνικές κρίσεις στον «παγκόσμιο Νότο» (βαθαίνουν τις ανισότητες μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών), ο λόγος για «ευτυχισμένη παγκοσμιοποίηση» υπονομεύεται. Η παγκοσμιοποίηση, που μέχρι τώρα θεωρούνταν ως δύναμη για την παγκόσμια εναρμόνιση και ειρήνευση, φέρνει κατακερματισμό και σύγκρουση. Ανίκανος να διατηρήσει μια επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης και των κερδών παραγωγικότητας, έχει δημιουργήσει αυξανόμενες εσωτερικές ανισότητες, καθώς και αντιδράσεις που βασίζονται στην ταυτότητα. Οι εσωτερικές κοινωνικές αντιφάσεις έχουν τροφοδοτήσει τους πειρασμούς μιας εθνικιστικής και αυταρχικής ορμής. Επομένως, η προοπτική μιας γενικευμένης ευημερίας, μιας παγκόσμιας αγοράς που θα διέπεται από «ελεύθερο και ανόθευτο ανταγωνισμό» δεν είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη. Από εδώ και πέρα ​​επιβεβαιώνεται μια λογική αρπακτικής.