Η Ελλάδα κατέγραψε το χαμηλότερο καθαρό ποσοστό αποταμίευσης νοικοκυριών στην Ευρώπη, υπογραμμίζοντας την έντονη οικονομική πίεση που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι οικογένειες σε όλη τη χώρα.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2024 και το 2025, το καθαρό ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών στην Ελλάδα ανέρχεται στο -9,3%. Ο αρνητικός συντελεστής σημαίνει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν περισσότερα από το καθαρό διαθέσιμο εισόδημά τους, καλύπτοντας το κενό είτε μέσω δανεισμού είτε χρησιμοποιώντας αποταμιεύσεις που συσσωρεύτηκαν τα προηγούμενα χρόνια.
Ο αριθμός τοποθετεί την Ελλάδα πολύ κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 8,1 τοις εκατό και υπογραμμίζει μια επίμονη αδυναμία στα οικονομικά των νοικοκυριών, καθώς πολλές οικογένειες αγωνίζονται να δημιουργήσουν ακόμη και ένα βασικό οικονομικό απόθεμα.
Η Ελλάδα στην τελευταία θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης αποταμίευσης
Η αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη είναι έντονη. Η Σουηδία και η Ουγγαρία καταγράφουν τα υψηλότερα καθαρά ποσοστά αποταμίευσης νοικοκυριών, με 14,7 τοις εκατό η καθεμία. Ακολουθεί η Τσεχία με 13,7%, ενώ η Γαλλία βρίσκεται στο 12,8%.
Η Γερμανία καταγράφει ποσοστό αποταμίευσης 10,3%, η Ολλανδία 10,2%, η Ισπανία 9,2% και η Ιρλανδία 9%. Η Δανία βρίσκεται στο 7,5%, ενώ αρκετές χώρες βρίσκονται πολύ πιο κοντά στο χαμηλότερο άκρο της κατάταξης.
Το Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφει ποσοστό 4,7%, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία με 4,4%, τη Λιθουανία με 3,8%, την Πορτογαλία με 3,4%, την Ιταλία με 3,2%, την Εσθονία με 3% και τη Σλοβακία με 2%. Η Λετονία βρίσκεται στο μηδέν, που σημαίνει ότι τα νοικοκυριά εκεί καταναλώνουν ολόκληρο το καθαρό διαθέσιμο εισόδημά τους χωρίς να δημιουργούν καθαρές αποταμιεύσεις.
Η Ελλάδα παραμένει η ακραία θέση, καθώς το αρνητικό της ποσοστό δείχνει ότι τα νοικοκυριά δεν αποταμιεύουν απλώς λιγότερα από τα όμοιά τους στην Ευρώπη, αλλά ξοδεύουν πέρα από το τρέχον εισόδημά τους.
Η κληρονομιά της ελληνικής κρίσης χρέους
Η αδύναμη αποταμιευτική θέση της χώρας δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Ο Μιχαήλ Χαλιάσος, Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Goethe της Φρανκφούρτης, τόνισε ότι η μέτρηση της αποταμίευσης των νοικοκυριών είναι περίπλοκη, καθώς τόσο τα δεδομένα εισοδήματος όσο και τα δεδομένα κατανάλωσης μπορεί να είναι ελλιπή ή ανακριβή.
Ωστόσο, το μακροπρόθεσμο μοτίβο της Ελλάδας είναι σαφές. Κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους, τα ελληνικά νοικοκυριά δέχθηκαν σοβαρές πιέσεις και το 2015 η χώρα είχε το υψηλότερο μερίδιο των νοικοκυριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση που ξόδευαν περισσότερα από όσα κέρδιζαν.
Η επιδείνωση είχε ήδη γίνει ορατή μετά το 2010, όταν η κρίση δημόσιου χρέους ώθησε το επιτόκιο αποταμίευσης βαθιά σε αρνητικό έδαφος. Το 2013 έφτασε στο -16,5%. Αν και υπήρξε μια προσωρινή βελτίωση το 2021, η Ελλάδα επέστρεψε σε έντονα αρνητικά ποσοστά αποταμίευσης από το 2022 και μετά.
Αυτή η τροχιά δείχνει πώς οι συνέπειες της κρίσης συνέχισαν να επηρεάζουν τους ισολογισμούς των νοικοκυριών πολύ μετά το πέρας της πιο οξείας φάσης.
Το χαμηλό διαθέσιμο εισόδημα παραμένει κεντρικό
Το χάσμα αποταμίευσης συνδέεται στενά με το επίπεδο του εισοδήματος των νοικοκυριών. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2024 η Ελλάδα ήταν μεταξύ των χωρών της ΕΕ όπου το διαθέσιμο κατά κεφαλήν εισόδημα των νοικοκυριών παρέμεινε πάνω από 20 τοις εκατό κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αυτό το εισοδηματικό χάσμα εξηγεί γιατί πολλά ελληνικά νοικοκυριά δεν μπορούν να αποταμιεύσουν. Για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, τα τρέχοντα κέρδη απορροφώνται από τα καθημερινά έξοδα, αφήνοντας ελάχιστο ή καθόλου χώρο για προγραμματισμό συνταξιοδότησης, εξοικονόμηση έκτακτης ανάγκης ή μακροπρόθεσμη οικονομική ασφάλεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, το αρνητικό επιτόκιο αποταμίευσης της Ελλάδας δεν αποτελεί απλώς ένδειξη καταναλωτικής συμπεριφοράς. Αντανακλά μια ευρύτερη οικονομική πραγματικότητα στην οποία το εισόδημα των νοικοκυριών παραμένει υπό πίεση ενώ το κόστος ζωής συνεχίζει να επιβαρύνει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Γιατί σώζουν οι Ευρωπαίοι
Σε όλη την Ευρώπη, τα νοικοκυριά αποταμιεύουν κυρίως για συνταξιοδότηση και ως προστασία από απροσδόκητους οικονομικούς κλυδωνισμούς. Οι ερευνητές Charles Yuji Horioka και Luigi Ventura υποστήριξαν ότι οι άνθρωποι τείνουν να αποταμιεύουν λιγότερα σε χώρες με ισχυρότερα δίχτυα κοινωνικής ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων πιο γενναιόδωρων συνταξιοδοτικών συστημάτων και αξιόπιστης δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης.
Η έρευνά τους δείχνει ότι η ανάγκη για αποταμίευση συχνά αντανακλά πόσο ασφαλείς αισθάνονται οι πολίτες για το μέλλον. Όπου τα δημόσια συστήματα είναι αξιόπιστα και θεωρούνται επαρκή, η πίεση για τη δημιουργία ιδιωτικών αποταμιεύσεων μπορεί να είναι μικρότερη. Όπου οι άνθρωποι αισθάνονται εκτεθειμένοι σε μελλοντικούς κινδύνους, η αποταμίευση γίνεται ένα προσωπικό δίχτυ ασφαλείας.
Ο Χαλιάσος τόνισε επίσης ότι οι χώρες δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται μόνιμα ως «καλές» ή «κακές» αποταμιευτές. Τα ποσοστά αποταμίευσης μετατοπίζονται με την πάροδο του χρόνου και διαμορφώνονται από τις οικονομικές κρίσεις, τις δημογραφικές τάσεις, τις κοινωνικές συνθήκες και τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές ομάδες ανταποκρίνονται στην αβεβαιότητα.
Η πανδημική ενίσχυση των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών στην Ελλάδα ξεθώριασε
Οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών σε όλη την Ευρώπη αυξήθηκαν απότομα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν τα lockdown περιόρισαν την κατανάλωση και τα νοικοκυριά είχαν λιγότερες ευκαιρίες να ξοδέψουν. Αυτή η προσωρινή αύξηση έχει έκτοτε ατονήσει καθώς οι οικονομίες άνοιξαν ξανά και οι πληθωριστικές πιέσεις αναμόρφωσαν τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών.
Στην Ελλάδα όμως το πρόβλημα είναι πιο έντονο. Ενώ ορισμένα ευρωπαϊκά νοικοκυριά μπορεί να αποταμιεύουν λιγότερα επειδή αισθάνονται προστατευμένα από τα δημόσια συστήματα, πολλά ελληνικά νοικοκυριά εξοικονομούν λιγότερα επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να το κάνουν.
Το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης της χώρας δείχνει ότι η πρόκληση για πολλές οικογένειες δεν είναι πόσα χρήματα επιλέγουν να διαθέσουν στην άκρη. Είναι αν το τρέχον εισόδημά τους επαρκεί για να καλύψουν τον μήνα.
