Προσγειωμένη διαφθορά

Η λογοτεχνία της Δημοκρατίας της Μολδαβίας εξακολουθεί να είναι μια από τις λιγότερο γνωστές φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στις γερμανόφωνες χώρες. Ακόμη πιο αξιοσημείωτη είναι η δημοσίευση του μυθιστορήματος του Iulian Ciocan «The Queen of Chalices» σε γερμανική μετάφραση της Julia Richter από την έκδοση Noack & Block του Βερολίνου. Το μυθιστόρημα, που κυκλοφόρησε στα ρουμανικά το 2018 από την Polirom με τον τίτλο «Dama de cupă», απεικονίζει μια γκροτέσκη και ανησυχητική εικόνα της πρώην Σοβιετικής δημοκρατίας. Με μαύρο χιούμορ, σατιρική οξύτητα και έντονη τάση προς το φανταστικό, ο Ciocan δημιουργεί ένα λογοτεχνικό σύμπαν στο οποίο η κοινωνική πραγματικότητα και τα παράλογα οράματα επικαλύπτονται με εντυπωσιακό τρόπο.

Στο κέντρο της πλοκής βρίσκεται ένα γεγονός που αρχικά φαίνεται παράλογο: στη μέση του ChiÈ™inău, ανοίγει ένας τεράστιος λάκκος, ο οποίος επεκτείνεται ανελέητα και καταπίνει σταδιακά δρόμους, σπίτια και ολόκληρες συνοικίες της πόλης. Ωστόσο, γρήγορα γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για μια φανταστική εφεύρεση. Ο λάκκος γίνεται σύμβολο βαθύτερης κοινωνικής διάβρωσης. Αντιπροσωπεύει τη διαφθορά, την πολιτική ανευθυνότητα και τη σταδιακή κατάρρευση των κρατικών δομών.

Καθώς η καταστροφή λαμβάνει ολοένα και πιο απειλητικές διαστάσεις, η πολιτική και η διοίκηση αντιδρούν με ένα μείγμα ανικανότητας, οπορτουνισμού και αυταπάτης που οι αναγνώστες από πολλές μετασοσιαλιστικές κοινωνίες θα γνωρίζουν πολύ καλά. Άλλοι αναζητούν κάποιον να κατηγορήσουν, άλλοι αναζητούν οφέλη. Άλλοι πάλι ελπίζουν ότι η καταστροφή θα τους περάσει. Σε αυτήν ακριβώς την απεικόνιση της συλλογικής καταστολής το μυθιστόρημα αναπτύσσει τη μεγαλύτερη πειστική του δύναμη.

Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο Nistor Polobok, είναι ένας άνθρωπος που έχει επωφεληθεί από τους μηχανισμούς ενός διεφθαρμένου συστήματος. Καθώς πληθαίνουν τα στοιχεία ότι η δική του μοίρα μπορεί να συνδέεται μυστηριωδώς με την ανάπτυξη του λάκκου, η ζωή του αρχίζει να καταρρέει. Η αναζήτηση της αινιγματικής «Βασίλισσας των Κυπέλλων», της οποίας η συγχώρεση θα μπορούσε ενδεχομένως να σώσει την πόλη, δίνει στην πλοκή μια παραμυθένια και συνάμα συμβολική διάσταση. Το μυθιστόρημα κινείται με σιγουριά μεταξύ ρεαλισμού, φαντασίας και ηθικής παραβολής.

Ταυτόχρονα, η Ciocan χρησιμοποιεί κλασικά στοιχεία δυστοπίας. Δεν περιγράφει ένα μακρινό μέλλον, αλλά μάλλον υπερβάλλει το παρόν για να κάνει ορατούς τους κινδύνους του. Το κεφάλαιο που βυθίζεται αργά γίνεται μια προειδοποιητική εικόνα μιας κοινότητας που απειλείται από τη διαφθορά, την πολιτική μυωπία και την κοινωνική αδιαφορία. Ακριβώς επειδή ο κόσμος που περιγράφεται παραμένει τόσο κοντά στην πραγματικότητα που το δυστοπικό όραμα αναπτύσσει το ειδικό του αποτέλεσμα. Η αλληγορική σημασία του μυθιστορήματος είναι μερικές φορές πιο σημαντική από την ατομική ανάπτυξη μεμονωμένων χαρακτήρων. Ωστόσο, αυτό αντιστοιχεί στη σταθερά σατυρική και παραβολική φύση του έργου.

Ένα από τα μεγάλα δυνατά σημεία του βιβλίου είναι το λεπτό, συχνά πικρό χιούμορ του. Αν και η κατάσταση που περιγράφεται έχει υπαρξιακά χαρακτηριστικά, ο Ciocan δεν πέφτει ποτέ σε πάθος. Με κοφτερό μάτι και πολλή ειρωνεία, απεικονίζει έναν κόσμο στον οποίο οι πολιτικοί παράγοντες εμφανίζονται τόσο γελοίοι όσο και επικίνδυνοι. Οι κρατικοί θεσμοί λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους του παραλόγου, ενώ οι πολίτες αμφιταλαντεύονται μεταξύ παραίτησης και ελπίδας. Το αποτέλεσμα είναι μια σάτιρα που σε κάνει να γελάς και ταυτόχρονα να νιώθεις άβολα.

Ο Iulian Ciocan είναι μια από τις πιο εξέχουσες λογοτεχνικές φωνές από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας εδώ και χρόνια. Τα μυθιστορήματα και τα δημοσιογραφικά του κείμενα πραγματεύονται επανειλημμένα τις αντιφάσεις της μετασοβιετικής κοινωνίας. Η «Βασίλισσα των Κυπέλλων» μπορεί να διαβαστεί και ως μια λογοτεχνική απογραφή μιας χώρας που βρίσκεται σε μια κατάσταση μόνιμης μεταμόρφωσης για δεκαετίες. Ο λάκκος που καταβροχθίζει το ChiÈ™inău εμφανίζεται ως μια μυτερή εικόνα ανεπίλυτων προβλημάτων που καταπιέζονται εδώ και χρόνια και τώρα βγαίνουν στην επιφάνεια με πλήρη ισχύ. Στον συνδυασμό της σάτιρας, της φαντασίας και της πολιτικής αλληγορίας, η αφήγηση του Ciocan θυμίζει τις μεγάλες παραδόσεις του γκροτέσκου της Ανατολικής Ευρώπης, χωρίς να χάνει τη χαρακτηριστική μολδαβική προοπτική της.

Αξιοσημείωτη είναι και η αφηγηματική οικονομία του μυθιστορήματος. Σε σχετικά λίγες σελίδες, ο Ciocan αναπτύσσει ένα πυκνό πανόραμα διαφορετικών κοινωνικών πλαισίων. Μικρά κεφάλαια, ζωηροί διάλογοι και γρήγορες αλλαγές οπτικής γωνίας δίνουν στην πλοκή δυναμισμό και ένταση. Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας καταφέρνει να χαρακτηρίσει πολλούς χαρακτήρες με τόση ακρίβεια, ώστε μέσα από τις ατομικές τους ιστορίες να αναδύεται μια εικόνα μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Αν και το μυθιστόρημα είναι βαθιά ριζωμένο στην πραγματικότητα της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, το μήνυμά του εκτείνεται πολύ πέρα ​​από τα εθνικά σύνορα. Ερωτήματα σχετικά με την πολιτική ευθύνη, την κοινωνική αδιαφορία και τον τρόπο αντιμετώπισης των επικείμενων κρίσεων απασχολούν επί του παρόντος πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που το μυθιστόρημα του Ciocan είναι επίσης εξαιρετικά επίκαιρο για τους γερμανόφωνους αναγνώστες.

Στο τέλος παραμένει η εικόνα μιας πόλης που σιγά σιγά βυθίζεται στο έδαφος. Είναι μια εικόνα μεγάλης συμβολικής δύναμης που φτάνει πολύ πέρα ​​από τα σύνορα της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Γιατί ο λάκκος που καταπίνει το Chi{inË›u αντιπροσωπεύει όχι μόνο τις κρίσεις ενός μικρού μετασοβιετικού κράτους, αλλά και τους κινδύνους κάθε κοινωνίας που καταστέλλει την πολιτική ευθύνη και αποδέχεται την ηθική διάβρωση. Με τον συνδυασμό σάτιρας, δυστοπίας και αλληγορίας, το «The Queen of Cups» είναι ένα μυθιστόρημα τόσο διασκεδαστικό όσο και βαθύ – και επιπλέον απόδειξη ότι η λογοτεχνία της Δημοκρατίας της Μολδαβίας είναι μια από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή λογοτεχνία.