Το κυβερνών κόμμα της Ελλάδας σκιαγράφησε μια σαρωτική σειρά προτεινόμενων συνταγματικών αλλαγών, παρουσιάζοντας ένα πλαίσιο περίπου 30 άρθρων προς αναθεώρηση ως μέρος μιας επερχόμενης διαδικασίας συνταγματικής μεταρρύθμισης. Η πρωτοβουλία περιγράφεται ως μια προσπάθεια οικοδόμησης μιας «λειτουργικής δημοκρατίας για το σήμερα και το αύριο».
Οι προτάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα κρατικών λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, της δικαιοσύνης, της διακυβέρνησης, της φορολογίας, της ψηφιακής πολιτικής και της δημόσιας διοίκησης, σηματοδοτώντας ένα από τα πιο εκτεταμένα προγράμματα συνταγματικής μεταρρύθμισης τα τελευταία χρόνια.
Το έγγραφο παρουσιάστηκε στα μέλη της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος κόμματος και προορίζεται ως βάση για περαιτέρω συζήτηση πριν ξεκινήσουν οι επίσημες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και ιδιωτικά πανεπιστήμια
Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση, με σχέδια να επιτραπεί η ίδρυση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων που λειτουργούν παράλληλα με δημόσια ιδρύματα. Αυτά θα λειτουργούν υπό την κρατική επίβλεψη και μια ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν αυστηρά ακαδημαϊκά πρότυπα.
Το πακέτο μεταρρυθμίσεων περιλαμβάνει επίσης επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης σε τουλάχιστον 11 χρόνια, καθώς και συνταγματικές εγγυήσεις για την προστασία της ελληνικής γλώσσας και των εθνικών συμβόλων.
Αλλαγές στη διακυβέρνηση και τη δικαιοσύνη
Ένα σημαντικό επίκεντρο του σχεδίου μεταρρυθμίσεων είναι η αναδιάρθρωση των κρατικών θεσμών. Οι προτεινόμενες αλλαγές περιλαμβάνουν αναθεωρήσεις του συστήματος για την επιλογή της ηγεσίας του δικαστικού σώματος, προσαρμογές στους κανόνες υπουργικής λογοδοσίας και μεταρρυθμίσεις στη νομοθεσία που διέπει την ευθύνη των υπουργών.
Σύμφωνα με τις προτάσεις, οι προκαταρκτικές έρευνες σε υπουργούς θα μπορούσαν να μεταφερθούν από το κοινοβούλιο στις δικαστικές αρχές, με στόχο τη μείωση της πολιτικής επιρροής στις νομικές διαδικασίες.
Αναθεώρηση της δημόσιας διοίκησης και της δημόσιας διοίκησης
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης επανακαθορισμό των κανόνων απασχόλησης στον δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένης της επανεξέτασης της ασφάλειας της εργασίας εφ’ όρου ζωής στη δημόσια διοίκηση. Τα συστήματα αξιολόγησης της απόδοσης θα ενισχυθούν, με σαφέστερα κριτήρια προαγωγής, ανταμοιβών και πιθανής απόλυσης με βάση την αποτελεσματικότητα και την υπευθυνότητα.
Οι αξιωματούχοι προτείνουν επίσης τη θέσπιση αμφίδρομων αξιολογήσεων, επιτρέποντας τόσο στους επόπτες και στους υφισταμένους, όσο και στους πολίτες, να αξιολογούν τους δημόσιους υπαλλήλους.
Εκλογικό σύστημα και πολιτική διαφάνεια
Το μεταρρυθμιστικό πλαίσιο προτείνει αλλαγές στον εκλογικό νόμο για την εξισορρόπηση της αναλογικής εκπροσώπησης με την κυβερνητική σταθερότητα. Εισάγει επίσης νέους κανόνες για τη διαφάνεια των κομμάτων, τη χρηματοδότηση και την εσωτερική δημοκρατική λειτουργία.
Οι πρόσθετες προτάσεις περιλαμβάνουν ενημερωμένους κανονισμούς για δημοψηφίσματα, διεύρυνση της ταχυδρομικής ψηφοφορίας και αναθεωρήσεις των κριτηρίων επιλεξιμότητας των υποψηφίων βουλευτών.
Δημοσιονομικοί κανόνες και λογοδοσία του κράτους
Όσον αφορά την οικονομική διακυβέρνηση, το προσχέδιο ζητά ισχυρότερες συνταγματικές αρχές δημοσιονομικής ισορροπίας, διαφάνειας στις δημόσιες δαπάνες και αυστηρότερη εποπτεία των οντοτήτων που χρηματοδοτούνται από το κράτος. Προτείνει επίσης κίνητρα για μακροπρόθεσμη επενδυτική σταθερότητα.
Περιβαλλοντικές και ψηφιακές διατάξεις
Το πακέτο εισάγει συνταγματικές αναφορές στην κλιματική αλλαγή, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων. Περιλαμβάνει επίσης διατάξεις που διασφαλίζουν ότι η ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης εξυπηρετεί τόσο την ατομική ελευθερία όσο και την κοινωνική ευημερία.
Θεσμική αναδιάρθρωση
Περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στην αποκέντρωση, τις δομές τοπικής αυτοδιοίκησης και τις ανεξάρτητες αρχές. Οι προτάσεις αποσκοπούν στη διευκρίνιση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των κεντρικών και περιφερειακών διοικήσεων ενισχύοντας παράλληλα τους μηχανισμούς λογοδοσίας και διαφάνειας.
