Τη Δευτέρα συμπληρώνονται 52 χρόνια από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, η οποία οδήγησε στη διαίρεση του νησιού.
Πέντε δεκαετίες αργότερα, το Κυπριακό παραμένει μια από τις πιο μακροχρόνιες ανεπίλυτες διαφορές στον κόσμο.
Τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες επρόκειτο να επισκεφθεί την Κύπρο από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου «η πρώτη επίσκεψη Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ εδώ και 16 χρόνια» σε μια προσπάθεια να δώσει νέα πνοή στη σταματημένη ειρηνευτική διαδικασία.
Μια νέα ώθηση του ΟΗΕ για πρόοδο
Η επίσκεψή του σηματοδοτεί το αποκορύφωμα μιας ανανεωμένης πρωτοβουλίας του ΟΗΕ που ξεκίνησε μετά από μια άτυπη διευρυμένη συνάντηση για την Κύπρο που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη τον Μάρτιο.
Έκτοτε, η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Maria Angela Holguin, πραγματοποίησε μια σειρά διαβουλεύσεων στην Κύπρο, την Ελλάδα, την Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Βρυξέλλες για να αξιολογήσει εάν υπάρχουν οι πολιτικές συνθήκες για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κύπρο, ο Γκουτέρες θα έχει χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχουρμαν.
Στις 29 Ιουλίου, οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν από κοινού με τον αρχηγό του ΟΗΕ στην κατοικία του Ειδικού Αντιπροσώπου του ΟΗΕ στην ελεγχόμενη από τον ΟΗΕ νεκρή ζώνη.
Πρωτοβουλίες του ΟΗΕ τα τελευταία 25 χρόνια
Η τελευταία φορά που ένας γενικός γραμματέας του ΟΗΕ επισκέφθηκε την Κύπρο ήταν το 2010, όταν ο Μπαν Κι-μουν προσπάθησε να δώσει πολιτική ώθηση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του τότε Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ.
Και οι δύο ηγέτες προέρχονταν από αριστερά πολιτικά κόμματα που υποστήριζαν μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και θεωρούνταν ευρέως ότι είχαν την πολιτική βούληση να επιδιώξουν μια συνολική διευθέτηση.
Αυτή η δυναμική, ωστόσο, εξασθένησε μόλις μήνες αργότερα αφότου ο Ταλάτ έχασε τις εκλογές για την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων από τον Ντερβίς Έρογλου, ενώ μεγάλες διαφωνίες σχετικά με τα βασικά κεφάλαια των διαπραγματεύσεων παρέμειναν άλυτες.
Οι προσπάθειες του Μπαν είχαν προηγηθεί από την εντατική εμπλοκή του Κόφι Ανάν μεταξύ 2002 και 2004, όταν ο ΟΗΕ ανέλαβε την πιο φιλόδοξη προσπάθειά του να μεσολαβήσει για μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού.
Ο Ανάν συμμετείχε προσωπικά στις διαπραγματεύσεις, παρουσιάζοντας μια σειρά από αναθεωρημένες εκδόσεις αυτού που έγινε γνωστό ως Σχέδιο Ανάν.
Η πρωτοβουλία κορυφώθηκε με ταυτόχρονα δημοψηφίσματα τον Απρίλιο του 2004. Η πρόταση εγκρίθηκε από την πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων ψηφοφόρων αλλά απορρίφθηκε από το 75,8% των Ελληνοκυπρίων ψηφοφόρων.
Δημοσιεύματα στα βρετανικά ΜΜΕ
Η ανακοίνωση της επίσκεψης Γκουτέρες έρχεται εν μέσω πληροφοριών ότι ο ΟΗΕ διερευνά ένα πιθανό νέο πλαίσιο για την επίλυση του Κυπριακού.
Η συζήτηση πήρε ώθηση μετά τη Βρετανία Ο Ανεξάρτητος Αναφέρθηκε στις 12 Ιουλίου ότι ο Holguin εργαζόταν σε μια αναθεωρημένη πρόταση διευθέτησης.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, το πλαίσιο θα διατηρήσει το συμφωνημένο μοντέλο μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ θα παραχωρεί σημαντικά μεγαλύτερη αυτονομία στις δύο συνιστώσες πολιτείες και θα περιορίζει τις εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Η έκθεση υποστηρίζει επίσης ότι, σε αντάλλαγμα για αυτήν την ευρύτερη αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά αναμένεται να δεχθεί εδαφικές προσαρμογές, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής της περιφραγμένης πόλης των Βαρωσίων και της πόλης της Μόρφου.
Υποδηλώνει επίσης ότι εξετάζονται νέες ρυθμίσεις ασφαλείας που θα επιτρέψουν στα ελληνικά και τουρκικά στρατεύματα να παραμείνουν στο νησί υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με Ο Ανεξάρτητοςη πρόταση επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της δέσμευσης των ελληνοκυπριακών για μια ομοσπονδιακή διευθέτηση και της μακροχρόνιας υποστήριξης της Τουρκίας για μια λύση δύο κρατών.
Ο ΟΗΕ ούτε επιβεβαίωσε ούτε διέψευσε την αναφορά.
Ερωτηθείς σχετικά, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε ότι «δεν είναι ακριβή όλα όσα αναφέρει η εφημερίδα», προσθέτοντας ότι αναμένει περαιτέρω εξελίξεις το επόμενο διάστημα.
Τι μετά;
Παρά τις προσδοκίες γύρω από την επίσκεψη Γκουτέρες, διπλωμάτες λένε ότι ο άμεσος στόχος του αρχηγού του ΟΗΕ δεν είναι να συζητήσει ένα προσχέδιο διευθέτησης.
Διπλωματικές πηγές που μίλησαν στη DW πιστεύουν ότι το πιο πιθανό αποτέλεσμα των συναντήσεων την επόμενη εβδομάδα θα είναι η ανακοίνωση μιας νέας άτυπης διευρυμένης συνάντησης που θα συγκεντρώσει τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων της Κύπρου, εκπροσώπους της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Η.Β.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να γίνει στα τέλη Αυγούστου ή αρχές Σεπτεμβρίου. Σε αντίθεση με προηγούμενες άτυπες συγκεντρώσεις, ωστόσο, ο ΟΗΕ λέγεται ότι επιδιώκει μια πιο δομημένη διαδικασία αυτή τη φορά, με μια σαφέστερη σειρά βημάτων και ένα καθορισμένο χρονοδιάγραμμα.
Γιατί τώρα;
Αν και η ανανεωμένη δέσμευση του Γκουτέρες συνδέεται αναπόφευκτα με τους τελευταίους μήνες της δεύτερης θητείας του, η οποία λήγει τον Δεκέμβριο, διπλωματικές πηγές πιστεύουν ότι η τελευταία πρωτοβουλία οφείλεται σε περισσότερο από τον περιορισμένο χρόνο που απομένει στην εξουσία.
Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, πιστεύουν ότι ενδέχεται να προκύψουν συνθήκες για έναν ανανεωμένο πολιτικό διάλογο.
Βασικός παράγοντας ήταν η εκλογή του Τουφάν Ερχουρμάν ως Τουρκοκύπριου ηγέτη τον περασμένο Οκτώβριο. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, Ersin Tatar, ο οποίος υποστήριξε μια λύση δύο κρατών, ο Erhurman δήλωσε ότι είναι έτοιμος να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις στη βάση μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.
Αυτή η αλλαγή δεν αντιπροσωπεύει μια αλλαγή στην επίσημη πολιτική της Τουρκίας, ούτε επιλύει μακροχρόνιες διαφωνίες σχετικά με την ασφάλεια, τις εγγυήσεις, την πολιτική ισότητα ή τη συνεχιζόμενη παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο νησί.
Ωστόσο, δημιούργησε συνθήκες που επιτρέπουν στον ΟΗΕ να ελέγξει εάν είναι πλέον δυνατή μια ουσιαστική επιστροφή στις διαπραγματεύσεις.
Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΕ;
Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης πιστεύει ότι η επίσκεψη Γκουτέρες θα πρέπει επίσης να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αύξησης της διεθνούς διπλωματικής δραστηριότητας για την Κύπρο.
«Η πρωτοβουλία του γενικού γραμματέα, η ισχυρότερη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο διορισμός του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου Ραφαέλε Φίτο ως απεσταλμένου της ΕΕ για την Κύπρο δημιουργούν νέα ώθηση», είπε στη DW.
Στις 8 Ιουλίου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συζήτησαν την πρωτοβουλία του ΟΗΕ με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προτρέποντας την Άγκυρα να χρησιμοποιήσει την ανανεωμένη διπλωματική δυναμική για την Κύπρο.
Λίγες μέρες αργότερα, η Επιτροπή διόρισε τον Raffaele Fitto ως ειδικό εκπρόσωπό της για το Κυπριακό.
Η κίνηση ερμηνεύτηκε ευρέως ως ένδειξη ότι οι Βρυξέλλες σκοπεύουν να διαδραματίσουν πιο ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία, ενώ υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση πρέπει να είναι πλήρως συμβατή με το δίκαιο της ΕΕ.
Η αυξημένη συμμετοχή της ΕΕ συνδέεται επίσης στενά με την ευρύτερη τροχιά των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας.
Από τη σκοπιά των Βρυξελλών, η πρόοδος στο Κυπριακό θα μπορούσε να διευκολύνει την κίνηση σε πολλούς βασικούς τομείς συνεργασίας με την Άγκυρα.
Αντίθετα, η απουσία προόδου εξακολουθεί να είναι ένα από τα κύρια εμπόδια που εμποδίζουν οποιαδήποτε ουσιαστική αναβάθμιση των σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας.
Επιμέλεια: Aingeal Flanagan
